|
||
|
“Phần lớn học sinh và sinh viên Việt Nam, khi viết văn nghị luận, thường vấp phải những khuyết điểm khá giống nhau, trong đó, khuyết điểm thuộc loại nặng nề và khó sửa chữa nhất là tật ḷng ṿng (...)” (Văn 37 & 38, trang 13) Rồi mở một câu hỏi về quan niệm về cái đẹp trong văn chương Việt Nam: “H́nh như những sinh viên trẻ ấy đă nhạy bén khám phá ra một cái “thần” trong quan điểm thẩm mỹ Việt Nam: xem sự mơ hồ, hàm hồ, ḷng ṿng là một nét đẹp”. (Văn 37 & 38, trang 14)
Thật là tội cho cái đầu bé tí của YChị Nhân đây nói luôn thể, nếu là phê b́nh văn nghị luận Việt Nam, th́ YChi hoàn toàn đồng ư với lời phê b́nh thói quen viết lem nhem của người Việt. Không dám nói đến giới sinh viên học sinh Việt Nam (v́ YChi chỉ có kinh nghiệm cá nhân với một số sinh viên Việt Nam trong trường ḿnh thôi, không đủ để kết luận), chứ với sách khảo cứu th́ thật phải nói là YChi có đầy kinh nghiệm thương đaụ Đầy những “có người nói”, “nói chung là” vv... mà thật ra chỉ phát xuất từ ư nghĩ người viết. Như cái câu vừa mới viết ra đây là một ví dụ điển h́nh. Nếu YChi nghiêm túc th́ sẽ phải có khả năng nêu ra trong bao nhiêu cuốn sách khảo cứu, của bao nhiên tác giả, qua bao nhiêu thời kỳ (số lượng đương nhiên phải đủ lớn để tính xác xuất), có bao nhiêu lần gặp dùng lối viết khơi khơi so với bao nhiêu lời nói nghiêm túc. YChi chỉ nói qua kinh nghiệm riêng, chỉ đúng cho ḿnh, vui cho câu chuyện gẫu, không thể xem là câu viết nghiêm chỉnh được. Lại như câu đầu tiên trong bài hai anh nhận định về “phần lớn học sinh và sinh viên Việt Nam”, câu nhận định rộng răi như thế đ̣i hỏi hai anh phải đă từng đọc một số lượng đáng kể về văn nghị luận của sinh viên học sinh Việt Nam trong và ngoài nước, chứ không chỉ căn cứ trên số lượng bài vở mỗi năm chấm cho các cô cậu sinh viên Việt Nam nơi các anh giảng dạỵ Đúng không? Nêu ra vấn đề này để thấy lối nghiên cứu nghiêm túc không phải dễ. Một lời đơn giản có khi là cả nhiều năm quan sát, t́m ṭi, cân nhắc. Huống chi nói đến những vấn đề phức tạp. YChi thật t́nh nghĩ cái lối viết lem nhem là bệnh chung của giới nghiên cứu, của cả Đông lẫn Tâỵ Nó là mẫu số chung của sự nghiên cứu làm biếng. Nói như sinh viên Pháp nói, mứt có càng ít th́ càng phải trây ra cho rộng. Nhưng cũng có thể là hai anh chỉ nhắc đến sự ḷng ṿng trong văn nghị luận như câu dẫn chuyện thôi, ư chính của bài viết là để phê b́nh đến thẩm mỹ quan của người Việt. Văn nghị luận th́ chẳng phải văn chương. YChi nói văn chương đây là văn chương theo nghĩa dùng bây giờ, không phải cái nghĩa nguyên thủy như các anh kỹ lưỡng dẫn giảị Văn chương mà Pháp gọi là Belle Lettres. Khi người Pháp họ đem từ Đẹp (Belle) ra để cạnh từ Chữ (Lettre) th́ YChi nghi rằng họ cũng đánh giá cái đẹp cao lắm trong quan niệm văn chương, đâu như cũng giống người Việt ḿnh. Nhưng văn nghị luận th́ làm ǵ có cái đẹp trong đó. Văn nghị luận chuộng sự rành mạch, có thứ tự lớp lang. Cho người đọc có thể đọc vội mà vẫn nắm được ư chính. Thêm vào cách lập luận cẩn trọng, có tính thuyết phục cao, thế là thành công. Không làm ǵ có cái đẹp trong thể văn nghị luận. Thể văn này tối kỵ phong thái tự do tùy hứng của văn chương. Vậy văn chương th́ saỏ Có tối kỵ cái thứ tự lớp lang của văn nghị luận? Đọc tới đây có lẽ hai anh sẽ vỗ đùi đánh bét, biết ngay là con bé này hiểu sai ư ḿnh mà. Ḿnh chỉ muốn nói đến thẩm quan của người đọc Việt Nam thôị A ha, không phải tại YChi nhé. Rơ ràng là hai anh nhập đề bằng văn nghị luận mà, ai bảo đổi mệnh đề trong cùng một bài viết làm chi cho độc giả lộn cần câủ Thôi, bây giờ dẹp hẳn văn nghị luận sang bên, trở về cái đẹp và thẩm quan của giới thưởng ngoạn văn chương Việt Nam. Văn chương là đẹp
Thế nào cũng bị cốc đầu một cái đau điếng. Hai anh đang nói về cái đẹp trong văn chương cơ mà. Nghĩa là văn chương th́ phải chuộng cái đẹp của ngôn từ chứ. Ô YChi hiểu rồị Thế nhưng Kiều cốt truyện dở tồi, tác giả th́ ù ĺ chán muốn chết, tư duy th́ sáo nhàm, YChi đọc vẫn thấy hay, cứ ngờ ngợ rằng cái hay đó thuần ngôn ngữ. Mà thật t́nh mà nói là chẳng có từng dám khai ra ḿnh thích Kiều, sợ bị chê cổ lổ sỉ. Lại nữa, thế nào là cái đẹp của ngôn từ khi tất cả cần phải rơ ràng mạch lạc, nói ư nào rơ ư đó, không nói quanh, không ẩn ư? Có lẽ phải xin nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đừng nói: “Vàng trước ngơ trong ngần áo lụa, nụ hồng quá nghe ra ngậm ngùi” (lời nhạc có phải văn chương, xin miễn bàn ở đây). Nói thế mông lung quá chẳng ai hiểu ǵ cả rất phản nghệ thuật. Xin nhạc sĩ nói cho rơ ra rằng: “Nắng trước sân vàng xuyên qua áo, vú em hồng anh thấy anh đau”, nghe cũng thơ lắm cơ mà. Chẳng phải YChi bênh vực cho trường phái mông lung. YChi chỉ nghĩ sáng tạo và chữ nghĩa là quá tŕnh đơn độc, riêng tư. Đương nhiên nền văn học Việt Nam cần phải trưởng thành. Nhưng một người muốn trưởng thành đă khó, nói chi một nền văn học. YChi nói cho quan niệm của riêng YChi thôi, chẳng khách quan khoa học ǵ cả. Khi có ai ngă, YChi thấy cách giúp hay nhất là nâng từ phía dưới nâng lên, không nhắm từ trên mà đập xuống. Nói th́ nghe đơn giản, thật sự bao gồm biết bao nhiêu là mâu thuẫn đời này kiếp nọ. Người ngă th́ thế, dân tộc ngă th́ saỏ Đâu phải thái độ cúi ḿnh xuống nâng lên nào cũng là thái độ khiếp nhược? Hai anh nói ǵ th́ nói, YChi nghĩ không phải ai cũng “hoặc chê th́ chê hết ḿnh, hoặc khen th́ khen hết ḿnh” trước những điều hai anh tâm huyết. YChi lại nói cái câu rất sáo rất nhàm nhưng không thấy có ǵ khác đúng hơn: ở cái cơi xám xám toàn những bụi là bụi này, đừng phân biệt hai màu đen trắng. Đen hay trắng ǵ, cũng chỉ ḿnh thôị Và rốt hết, YChi nghĩ ḿnh cũng nên tự rào lấy một câu: bài văn này viết theo thể tự dọ Không phải nghị luận, cũng không văn chương. Người cho mông lung sẽ chỉ thấy mông lung. Người thấy chữ sẽ nh́n ra chữ. Như mây trên trờị Muốn thấy ǵ nó ra làm vậy... Chắn chắn sẽ bị hai ông anh cú đầu v́ cái tội ăn gian quá ể. Y CHI
* Sau khi đọc bài “Viết, giữa truyền thống và nhu cầu sáng tạo”, Văn 37 & 38, tháng Giêng & Hai, 2000. |
Notice: Undefined variable: Level in F:\www\vanmagazine\MainContents\iBottomContentsHTML.php on line 2
Notice: Undefined variable: Level in F:\www\vanmagazine\MainContents\iBottomContentsHTML.php on line 6
|
|