|
||
|
Tôi đặt mua vé cho cả hai cô cháu, hạng nhất hẳn hoi, cách sân khấu có một hàng ghế, trước cả khi biết chương tŕnh gồm những ǵ, do ai tổ chức, tại sao bỗng dưng sau một thời gian dài bằng cả một phần tư thế kỷ Bạch Tuyết bỗng dưng xuất hiện ? những câu hỏi thường tôi phải được thoả măn trước khi quyết định đi hay không, nhất là khi phải lái xe vượt gần 100 miles tới địa điểm tŕnh diễn. Lần cuối tôi gặp Bạch Tuyết là khoảng thời gian sau khi báo Sóng Thần bị chính quyền Việt Nam Cộng Hoà rút giấy phép xuất bản vào tháng Hai, năm 1975 và trước khi miền Nam bị mất vào ngày 30 tháng Tư năm 1975. Lúc ấy Bạch Tuyết vừa hoàn tất 15 ngày nhịn ăn, chỉ uống nước chanh hoặc nước lă, và tập thể dục theo một số động tác chỉ định, do một người quen truyền dậy. Tuyết bảo tôi, "Tập đi chị, để lỡ có chạy loạn mà có phải bị đói nhiều ngày cũng c̣n có sức, nhất là chị c̣n phải lo cho hai cháu nhỏ." Lúc ấy cao nguyên đă di tản. Rồi Huế mất, xong đến Đà Nẵng. Những chuyện di tản hỗn loạn bi thảm, với nhiều người lính uất hận v́ bị buộc buông súng bỏ chạy, cảnh người dân hốt hoảng thu vén hành trang, gia đ́nh bỏ chạy theo, cảnh cha mẹ lạc con, vợ lạc chồng, cảnh chết đói, chết khát, người ta chen chúc xô đẩy, dẵm lên nhau mà chạy, vv. là câu chuyện đầu môi chót lưỡi của một Sàig̣n lên cơn sốt, hoang mang cùng tột. Tôi đồng ư để Tuyết thu xếp với "ông thầy" tới truyền dậy cho tôi cách nhịn đói, với Bạch Tuyết nghiêm trang thành khẩn đứng bên. "Ông thầy" hỏi tôi theo đạo ǵ, tôi bảo trước kia th́ là đạo Thiên Chúa, ông không chờ tôi nói ǵ thêm, móc trong túi ra một xấp ảnh và lựa một tấm h́nh một ông thánh, rồi bảo tôi quỳ xuống và bắt đầu khấn. Rồi ông chỉ cho tôi những ǵ phải làm, những động tác phải tập và tập vào những lúc nào trong ngày. Và ông cử Bạch Tuyết theo giơi tiến bộ của tôi. Được hai bữa th́ tôi lặn luôn, v́ đói quá chịu không thấu, mặc dù đă được khuyến cáo là mấy ngày đầu sẽ rất khó khăn, đ̣i hỏi rất nhiều kiên tŕ để vượt qua. Thêm vào đó là nỗi đứng ngồi không yên, tâm tư bất an. Rồi như bao người dân miền Nam hồi ấy tôi bị cuốn vào cơn gió lốc của thời cuộc, rồi phiêu bạt ra nước ngoài. Ra đi vội vă, không cả kịp nói lời từ biệt với mẹ già? mối ân hận thiên thu của tôi, v́ mẹ tôi qua đời một năm sau đó. Bạch Tuyết và tôi quen nhau qua tờ Sóng Thần, một tờ báo tuy do tôi đứng tên chủ nhiệm nhưng là công của của nhiều người đóng góp qua h́nh thức cổ phần, những người tin vào chủ trương chống tham nhũng của tờ báo với mục đích làm sạch hậu phương để những người lính cầm súng ngoài tiền tuyến không cảm thấy ḿnh đang chiến đấu vô ích. Bạch Tuyết, cùng với chồng là Tam Lang, là hai trong số những cổ đông hồi ấy. Hai người này thường ghé lại toà báo thăm anh chị em toà soạn và đồng thời để nâng đỡ tinh thần chúng tôi. Song Bạch Tuyết và tôi trở nên gắn bó cũng do một ư kiến của cố nhà báo Chu Tử, chủ biên của tờ Sóng Thần hồi ấy. Hồi ấy, trước khi xẩy ra biến cố Quảng Trị bị Bắc quân tấn công vào Mùa Hè Đỏ Lửa 1972 (ma ?hờ đó Sóng Thần bỗng phất như diều gặp gió nhờ giàn phóng viên của cả ba văn pḥng Quảng Trị, Huế và Đàn Nẵng phối hợp lại, khiến tin tức chiến sự của ST trở nên phong phú và nóng hổi), anh chị em Sóng Thần lo xanh người về việc làm thế nào để tờ báo tồn tại v́ sự "đầu tư niềm tin", hơn cả tiền bạc, của nhiều người nơi chủ trương của tờ báo. Tôi cũng vừa "xâm ḿnh" viết xong cái hố kư "Tôi bắn Chu Tử" do Chu Tử đặt hàng sau khi chính ông cuối cùng có dịp tiếp xúc với người đă bắn ông hồi giữa thập niên 1960. Báo chí ở Việt Nam hồi ấy ngoài tin tức, phóng sự loại nóng hổi nhưng cũng nhất thời, thường giữ độc giả bằng những bài nằm, đăng thành nhiều kỳ, có khi cả mấy tháng, trong đó có loại hồi kư và nhất là tiểu thuyết. Chu Tử là một người có nhiều sáng kiến độc đáo. Trong một buổi họp mặt chuyện văn, ông đột nhiên đề nghị, "Hay là chị Trùng Dương viết cái hồi kư đi hát của Bạch Tuyết? Thử tưởng tượng bà chủ nhiệm Sóng Thần viết hồi kư cho Cải Lương Chi Bảo." Mọi người ngạc nhiên một cách thích thú khi ông nghe đề nghị như thế. Và người ngạc nhiên đến sững sờ, bối rối, là tôi. Cho đến lúc đó tôi không hề nghe cải lương, nghĩ một cách hời hợt và nông cạn là đây là loại giải trí của giới b́nh dân, không thích hợp với ḿnh. Nhưng hồi ấy vốn tinh thần lư tưởng rất cao, tôi sẵn sàng làm những ǵ có thể làm cho tờ báo sống c̣n. Và thế là có một màn quảng cáo cả tháng trời hay hơn về tập hồi kư "Nổi trôi theo tiếng hát" của Cải Lương Chi Bảo Bạch Tuyết do tôi viết. Giá tôi hồi ấy là tôi bây giờ th́, thành thực mà nói, là tôi không dám nhận làm cái việc "điếc không sợ súng" ấy. May hồi ấy tôi c̣n trẻ, đầy lư tưởng và lắm hoài băo, mà kết quả là nhờ nhữnng tiếp xúc chuyện tṛ và phỏng vấn với Bạch Tuyết hồi ấy đề chuẩn bị cho tập hồi kư mà chúng tôi trở nên gắn bó, và đây là điều tôi trân quư, vượt lên cả những gịng chữ trong tập hồi kư viết v́ nhu cầu bán báo, vàvượt cả thời gian lẫn không gian, ít ra là đối với tôi. Sau vụ phối hợp để viết cuốn hồi kư với Bạch Tuyết, chúng tôi c̣n có với nhau thêm một kỷ niệm đáng ghi nhớ. Khi người chồng tử sĩ của tôi, Đại úy Thiết Giáp Nguyễn Vũ Thiện, bị thảm sát, tôi ghé nghỉ qua đêm ở nhà Tam Lang và Bạch Tuyết ở Thủ Đức để chờ sáng đi lên Long Thành nhận xác chồng, được cả hai cùng thức làm một đêm không ngủ với tôi. Suốt đám tang, Bạch Tuyết không rời tôi nửa bước. Bức ảnh do Ngy Thanh chụp Bạch Tuyết mặc đồ đen ôm vai tôi trong đồ tang mầu trắng khi tôi ném nắm đất xuống huyệt chôn xác Thiện ở Nghĩa trang Mạc Đĩnh Chi giữa tiếng kèn bài "Chiêu Hồn Tử Sĩ" vào một ngày tháng Mười năm 1972 là một h́nh ảnh sống măi trong tôi. Từ sau 1975, Bạch Tuyết và tôi không liên lạc. Tôi chỉ nghe đại khái là Bạch Tuyết đă có một con trai với người chồng về sau này, Charles Đức, có quốc tịch Pháp, mà tôi đă gặp vài lần vào đầu năm 1975. Tôi nghĩ Bạch Tuyết đă thực hiện được điều mơ ước, đó là làm mẹ. Đam mê làm mẹ có lẽ đă cho Bạch Tuyết một lư do vững vàng để khỏi tham gia vào những sinh hoạt tŕnh diễn. Tôi tin là Bạch Tuyết an toàn. Và yên tâm như vậy. Hồi giữa thập niên 1980, tôi nghe tin đồng bào tị nạn ở bên Đức sắp xếp cho một số nghệ sĩ cổ nhạc từ bên nhàsang tŕnh diễn ở bên Đông Đức vượt tuyến xin tị nạn chính trị. Có một nghệ sĩ năn nỉ xin đồng bào trả ḿnh về vơí quê hương với chồng con, đó là Bạch Tuyết. Tôi nghĩ Bạch Tuyết không thể quyết định khác. Tôi ít khi đi tham dự một sinh hoạt nào mà không lấy cho đầy đủ chi tiết và chương tŕnh liên hệ trước khi lên đường. Vậy mà hôm 24 tháng Năm vừa qua tôi đă tới Le Petit Trianon Performing Arts Center ở San Jose với không một ư niệm ǵ về chương tŕnh gồm những ǵ, do ai tổ chức, chỉ biết là tôi sẽ được gặp lại Bạch Tuyết sau 27 năm xa cách. Hoàn toàn do linh tính đun đẩy. Rạp là một toà nhà xây từ năm 1923 đă thiếu tiện nghi (chẳng hạn, rạp chứa khoảng 400 người nhưng lại chỉ có hai restrooms cho hai giới nam và nữ) th́ chớ, chỗ đậu xe lại cách địa điểm tŕnh diễn cả mấy dẫy phố, và tổ chức lại khá tài tử. Ghi trên vé là 7 giờ tối nhưng măi tới quá 7 giờ rưỡi mới bắt đầu. Lư do: bà con c̣n đi kiếm chỗ đậu xe nên, theo lời ban tổ chức, một nhóm người Việt thích cải lương ở San Jose, đă yêu cầu ban tổ chức chờ. Nào đă hết. Hệ thống headphones bị trục trặc làm ảnh hưởng bất lợi tới phần tŕnh diễn của hai trong ba trích đoạn (excerpts) chính của chương tŕnh, đó là trích đọan trong tuồng Lục Vân Tiên (do Bạch Tuyết và hai nghệ sĩ địa phương, Phương Dung và Tuấn Kiệt, tŕnh bầy) và tuồng Tô Đắc Kỷ (với cặp Phương Dung và Tuấn Kiệt). Trong khi chờ đợi chuyên viên kỹ thuật điều chỉnh hệ thống âm thanh, mấy nghệ sĩ cây nhà lá vườn của Thung Lũng Điện Tử phải lên "cứu bồ", có mấy bài chắc là "tủ" đă dùng hết, vừa hát vừa ngóng về phía cửa đẫn vào hậu trường trong đó Phương Dung thỉnh thoảng lại lên tiếng "Bệ... ệ... Hạ...hạ...hạ.. ạ... ạ" để thử xem headphones có bắt vào hệ thống phóng thanh không. Rút cục các nghệ sĩ, kể cả Bạch Tuyết sau đó, đành cầm micro hát, thay v́ sử dụng headphones. Điều đáng ghi nhận là sự kiên nhẫn tuyệt vời của khán giả gồm trên dưới 400 người của Đêm Bạch Tuyết. Mở màn trễ cả trên nửa tiếng đồng hồ, đâu có sao. Tối thứ Sáu mà, có người vừa tan sở làm, cần đảo qua nhà làm một miếng lót dạ, thay cái áo, rước mẹ giàvốn mê nghe Bạch Tuyết hát từ hồi c̣n Bạch Tuyết - Hùng Cường xưa lận, nên tới trễ, thông cảm. Ấm thanh trục trặc, thỉnh thoảng máy phóng thanh rú lên làm inh tai nhức óc, khiến không nghe được tiếng hát của diễn viên, cũng không hề chi. Nghệ sĩ cây nhà lá vườn lên cứu bồ cũng vẫn được vỗ tay tán thưởng nồng nhiệt như thường. Ban nhạc bốn người mà chỉ có một cây đàn tranh là nhạc cụ Việt Nam, c̣n ba nhạc cụ c̣n lại là vĩ cầm, guitar điện và hạ uy cầm, vậy mà khi họ hoà tấu để lấp vào chỗ trống trong khi chờ đợi hệ thống âm thanh được điều chỉnh, cũng được những tràng pháo tay tán thưởng bột phát, hồn nhiên. Khán giả Đêm Bạch Tuyết thuộc mọi lứa tuổi, nhưng phần lớn là trung niên, phục sức đơn giản, với đây đó là những cụ ông cụ bà tóc bạc phơ. Không ai la ó, huưt sáo phản đối, than phiền. Tôi có cảm tưởng ḿnh đang bước vào một cái vườn cây trái ở miền Nam trong đó bà con xúm lại làm một buổi văn nghệ cải lương bỏ túi, có chi hát nấy, "hát hay không bằng hát... dở mà hay hát" như lời một nghệ sĩ cây nhà lá vườn nói, và không đ̣i hỏi. Bầu không khí có cái ǵ bột phát, không kiểu cọ, rất Nam kỳ, mặc dù những trục trặc. Và cũng lần đầu tiên tôi được nghe nhiều giọng Nam kỳ như vậy, lao xao, rộn ràng, như đang ở quê nhà ấy thôi. Khi cuối cùng các nghệ sĩ và ban tổ chức đồng ư là không nên bận tâm đến headphones nữa mà sẽ dùng micro cầm tay, người điều khiển chương tŕnh ra giới thiệu trích đọan cuối (!?) của chương tŕnh, đó là một cảnh trong tuồng "Hoàng Hậu Hai Vua" và sẽ do Bạch Tuyết tŕnh diễn. Tuồng lấy bối cảnh thuở giao thời giữa hai triều đại nhà Đinh và Tiền Lê vào thế kỷ thứ 10. Sau khi vua Đinh Tiên Hoàng mất, v́ con c̣n nhỏ, đất nước lúc ấy lại bị quân Tầu de dọa, bà hoàng hậu goá đă nhường ngôi lại cho Lê Đại Hành để ông dễ bề vận động quân lính và dân chúng chống ngoại xâm. Sau khi đánh thắng quân Tầu, Lê Đại Hành lên ngôi, lập ra nhà Tiền Lê, phong vợ goá của Đinh Tiên Hoàng làm hoàng hậu. Trích đoạn tả tâm trạng ưu tư của bà hoàng hậu trong khi Lê Đại Hành chinh chiến phương xa. Trong bộ y phục mầu trắng và hai giải khăn tang dài, một trắng một đen, dưới ṿm ánh sáng của dẫy đèn pha mắc trên một khung sắt bắc ngang sân khấu bỏ ngỏ (open) không bài trí, Bạch Tuyết diễn tả cái thao thức khắc khoải của một bà hoàng hậu v́ sự sinh tồn của đất nước mà, thay v́ tham quyền cố vị, đă trao ngôi vàng và việc triều chính lại cho người có khả năng giữ ǵn bảo vệ giang san. Có phải đó là một cố t́nh khi trích đọan "Hoàng Hậu Hai Vua" được tŕnh diễn ngay sau trích đoạn "Tô Đắc Kỷ", một nhân vật của Tầu đa, bằng mọi mưu mẹo nham hiểm, leo tới chức hoàng hậu và làm nghiêng ngửa Trung Quốc một dạo? Bạch Tuyết cho biết cô yêu nghệ thuật cải lương v́ tuồng tích cải lương lúc nào cũng chứa đựng những điều nhân nghiă lễ trí tín rất đẹp. Tôi ngạc nhiên một cách thích thú khi thấy Bạch Tuyết hát vẫn rất ngọt, diễn xuất vẫn rất nhuyễn, cử chỉ dáng diệu vẫn bấy nhiêu thiết tha, thành khẩn. Tưởng như không có cái khoảng gần 30 năm gần như im lặng hoàn toàn vừa qua. Có lẽ phần chính của chương tŕnh là khoảng một giờ sau phần tŕnh bầy trích doạn "Hoàng Hậu", trong đó Bạch Tuyết để khán giả yêu cầu bài hát mà họ thích, xen kẽ với những lúc tṛ chuyện với khán giả. Khi được hỏi nghe nói Bạch Tuyết có đi Anh Quốc học về nghệ thuật tŕnh diễn và có lấy được cái bằng tiến sĩ, th́ Bạch Tuyết đáp nhỏ nhẹ, không kiểu cách, bằng một cái giọng ngọt như xoài cát, "Bạch Tuyết cũng nghe nói dzậy." Bạch Tuyết kể chuyện hồi du học ở Anh Quốc, sau bốn năm học hành, một dạo Bạch Tuyết bỗng bị nhức đầu liên miên, đi khám bác sĩ th́ không thấy có bệnh ǵ. Bạch Tuyết nói là rất lo sợ v́ chả lẽ đi học về mà không làm được cái tṛ ǵ mà chỉ ôm cái đầu nhức. Vào một buổi tối mùa đông, "Bạch Tuyết chạy lên lầu cao, mở tung cửa sổ, rồi vẫn dụng hết sức ḿnh ca nguyên một bài cải lương Dương Quư Phi. Sau đó hết c̣n nhức đầu," người nữ nghệ sĩ đă từng ăn chay trường niệm Phật và ngồi thiền mỗi ngày trên 10 năm nay nói bằng giọng tỉnh queo. "Chắc tại mấy năm ở bên Anh không có dịp ca cải lương nên bị dzậy," Bạch Tuyết cười rất tươi, nói. Kết thúc Đêm Bạch Tuyết dài khoảng ba tiếng đồng hồ là màn khán giả được mời lên sân khấu tiếp xúc và chụp h́nh với Bạch Tuyết. Trước chỉ có lưa thưa vài người lên, sau cả cái sân khấu nhỏ đầy những người, phần đông là các bà các cô. Họ thay nhau đứng quanh Bạch Tuyết để chụp h́nh, có bà ôm lấy vai Bạch Tuyết cho chắc ăn. Tôi đứng dưới nh́n cảnh đó mà không khỏi cảm động. Ít có khi nào tôi được chứng kiến cảnh nghệ sĩ sau giờ tŕnh diễn tiếp xúc thoải mái và thân mật làm vậy với khán giả. Và có lẽ chưa bao giờ tôi được thấy một nghệ sĩ tŕnh diễn mà sau gần ba thập niên vắng bóng rồi bỗng xuất hiện mà vẫn thu được đầy đủ ḷng quư mến của khán giả, như Bạch Tuyết. Thằng cháu tôi thấy tôi không có vẻ ǵ là muốn chen chân với các bà các cô đang vây quanh Bạch Tuyết, nên nhẹ giục, " Cô lên say hi với cô Bạch Tuyết một cái. Chả lẽ đă tới đây..." Tôi nghĩ nó có lư, nên đành làm một màn "bon chen" lên sân khấu gặp Bạch Tuyết. Thấy tôi, Bạch Tuyết hơi khựng lại, rồi vói tay ấn nhẹ ngón tay chỏ lên chóp mũi của tôi, mỉm cười. Chúng tôi bóp chặt tay nhau một cái thật nhanh. Rồi như lần cuối gặp nhau trong cơn lốc 1975, hai chúng tôi bị làn sóng khán giả của Bạch Tuyết xô giạt xa nhau, không nói với nhau được trọn một câu. Nhưng lần này tôi không tiếc. Tôi biết những ǵ quư báu nhất giữa chúng tôi vẫn c̣n đó. Và chính sự im lặng đă giữ giùm tôi tất cả. Đêm đó trên đường một ḿnh lái xe về nhà, tôi nghe ḷng rưng rưng nhẹ nhàng trước một cái ǵ đó c̣n nguyên vẹn, không bị thời gian và những bể dâu cuộc đời làm thay h́nh đổi dạng. Một cái ǵ đó rất dễ thương, chân chất, hồn nhiên. Như ruộng vườn cây trái và người dân hiền lành của miền Nam. Như quê hương và t́nh tự dân tộc. TRÙNG DƯƠNG
|
Notice: Undefined variable: Level in F:\www\vanmagazine\MainContents\iBottomContentsHTML.php on line 2
Notice: Undefined variable: Level in F:\www\vanmagazine\MainContents\iBottomContentsHTML.php on line 6
|
|