MẸ TRÒN CON VUÔNG
Nhã Ca

Bọn nhỏ được lệnh hát múa ở hành lang. Lại phải hát Như có bác Hồ trong ngày vui đại thắng, không được sửa lời.

Trong phòng, ba anh em lại ngồi trên bộ ghế mất nệm.

Anh Lý:

“Chúng tôi đang lo thu xếp một chuyến đặc biệt. Tầu lớn. Tài công tin cậy. Máy móc lương thực bảo đảm. Chính gia đình tôi sẽ đi chuyến này. Công việc sửa soạn còn đòi nhiều ngày giờ. Không chừng phải vài ba tháng nữa mới xong. Hôm trước tôi đã nói với chị Nhã, hiện đang có chuyến. Mình dành được một chỗ. Có thể đi ngay. Nhưng nếu muốn, anh cũng có thể chờ đi cùng chúng tôi. May rủi chả biết sao nhưng mình chuẩn bị kỹ, lại có anh có em, vui hơn ...”

“Đi ngay. Đi ngay. Lớn nhỏ chìm nổi gì bất cần. Miễn sớm giờ nào quý giờ đó.”

Anh Mai Thảo xòe bàn tay như lưỡi dao, chặt xéo xuống ngang mặt, đáp băèng giọng dứt khoát.

“Vậy thì anh sửa soạn lẹ lên, tôi đưa anh đi.”

“Ngay bây giờ à?”

“Dạ. Ngay bây giờ.”

“Đâu rồi. Cái túi vải của tôi, Nhã? À, nó đây. Gọn lắm. Cô Nhã mới cho mấy gói thuốc lá. Trong này cả rồi. Cứ vậy mà lên đường.”

Gọn thật. Tính anh Mai Thảo vốn thứ tự, ngăn nắp. Anh đang đưa cái túi vải lên, tủm tỉm cười. Anh Lý nhìn tôi, gọi:

“Chị Nhã. Chị lại đây. Tay chị đâu? Anh Mai Thảo, anh nữa.”

Ba bàn tay đặt lên nhau. Giọng anh Lý xúc động:

“Chúng ta sẽ gặp nhau ở nơi khác. Gặp nhau bên kia. Chắc chắn.”

Anh Mai Thảo:

“Tôi không yên tâm về mấy mẹ con Nhã.”

“Anh thoát sớm là được. Chúng tôi sẽ lo tiếp.”

Ba bàn tay để yên. Không ai nói thêm gì.

Tháng mười, ngày ngắn. Trời chiêàu ngoài cửa sổ bảng lảng. Chính cái cửa sổ mở lên mái nhà ấy, đêm nào.

Bọn trẻ con ngoài hành lang đã hát sang một bài khác. Tiếng chầy trên sóc Băm bo. Ba nụ cười. Hai người đàn ông ngó nhau. Rồi họ đứng lên. Tôi tiễn anh Lý xuôáng nhà trước.

Đã có ước tính sẵn giờ giấc, điêå hẹn. Mấy đứa nhỏ chơi trò chạy đuổi đầu hẻm sau, canh chừng.

Xẩm tối.

“Nhã. Ở lại nhé. Cẩn thận.”

Hai bác cháu ôm nhau.

“Sớm Mai, bác không quên con đâu.”

Mấy mẹ con đứng sát nhau, bên trong cánh cửa mở ra hẻm. Cửa hé: túi vải trên tay, anh Mai Thảo lách mình ra. Nhanh. Nhẹ. Cánh cửa khép lại.

Suốt ngày hôm sau, cả bọn con nít phân tán, chia nhau tới chơi ở những nơi có hẹn chờ tin. Chiều, Sớm Mai ôm túi vải về nhà.

“Bác?’

Gật đầu.

“Trở lại, mẹ ạ. Tối, đừng gài cửa sau. Con đã đưa chìa khóa cho bác.”

Nửa khuya. Bình rượu cũ với củ sâm xù xì, thêm vô xị đế, lại được bầy ra. Mẹ con, bác cháu quây quần.

“Đi suốt một ngày sông. Một mình với gia đình người chủ đò. Họ tốt lắm. Vừa đi vừa lưới tôm, lưới cá. Biết mình thèm cà phê, họ còn ghé cả vô bờ, tìm mua cà phê với sữa. Chả có tí cay nào. Đành nhậu tôm luộc với cà phê. Vậy mà ngon gớm. Lạ thật. Vừa xuống tới, có lệnh quay về. Ra ngoài không được. Họ nói về, về. Cá lớn kẹt. Về đã. Chờ lệnh.”

Dân vượt biên gọi tầu của họ là cá lớn. Đò hay ghe nhỏ đưa ra tầu thì kêu là tắc xi.

Nâng ly. Anh Mai Thảo thêm:

“Một đêm một ngày trên sông nước. Thấm thía.”

Bọn nhỏ khoái đi đò trên sông, há hốc miệng nghe bác kể chuyện lưới tôm lưới cá. Chắc chúng đang thèm món tôm luộc.

*

Lại sắp tới kỳ thăm nuôi Từ.

Hai tháng một lần. Còn ba tuần lễ nữa.

. . . Xe đò vào thành phố lúc bốn giờ sáng. Phải giờ giấc đó, mấy bao than của chủ xe, cả lô tay buôn hàng chuyến khác nữa, may lắm mới thoát được cảnh xào xáo của trạm kiểm soát đầu xa lộ.

“Em ăn di.”

“Chị ăn đi.”

Hai chị em, hai ngày dọc đường về, nhường nhau cái bánh chưng. Bây giờ thì cắt đôi được rồi. Rõ khéo. Cả bình nước mang theo cũng vừa cạn.

Bị nêm chặt một chỗ trên xe lâu quá, khi bước xuống, hai chân thành khúc gỗ, hết cục cựa nổi. Chỉ có mấy cái giỏ tre, bị lát đựng keo hũ nhựa không, vừa lấy từ mấy ông chồng trên trại tù về, chị Hồ VănĐồng và tôi cũng phải khó nhọc mới leo nổi lên được chiếc xích lô máy. Gió sớm xổ tung cả tóc tai. Tỉnh ngủ. Xe tới góc nhà thờ HuyệnSĩ, chị Đồng xuống trước. Chị vẫn phải lê từng bước cà nhắc.

Khu phố đang thức giấc. Xích lô máy đổ trước nhà, nổ máy ầm ầm. Chó hàng xóm sủa rân. Cô cán bộ hàng xóm, đứng sẵn trên lề đường, hỏi thăm:

“Thăm nuôi mới về hả chị Tư? Anh Tư khỏe không?”

“Khỏe. Cám ơn Năm. Đi đâu sớm vậy?”

Nữ lãnh tụ Đoàn Thanh Niên thành phố. Cụt một cánh tay. Áo bốn túi mầu đen. Gậy sắt. Một mình chiếm cả căn phố lầu cạnh nhà, khi biến khi hiện, không rõ lúc nào có ở nhà, lúc nào không. Bây giờ thì cười cười:

“Đâu có. Em cũng vừa về mà, chị Tư.”

Khỏi cần đập cửa, mấy đứa nhỏ đã ùa ra.

Lên lầu, anh Mai Thảo chờ sẵn nơi cửa.

Sớm Mai:

“Bác không chịu ngủ. Cứ đứng nhìn xuống đường từ lúc nủa đêm. Chờ mẹ.”

“Mẹ chậm mất một ngày. Đăng ký xe đò vất vả quá. Móc ngoặc đủ kiểu mới có vé về tới hôm nay.”

“Từ và các bạn thế nào?” Anh Mai Thảo hỏi.

“Khỏe cả. Có gì vậy, anh?”

“Nhã về kịp. May quá. Tôi sốt ruột đến điên lên được. Anh Lý cho biết trưa nay đi.”

“Còn sớm mà. Anh cho Nhã tắm táp cái đã rồi nói chuyện. Người đầy phân heo, nước đái heo. Có ngủ ngáy gì đâu.”

Vội. Không kịp sấy khô tóc. Túm đại lên. Mấy bác cháu đang ngồi ở phòng giữa, nơi có cái kệ sách không còn cuốn nào.

“Mấy giờ anh Lý tới, anh?”

Hẹn sáng nay. Nhưng xế trưa mới đi. Có kêu Toàn với Bẩy lại nữa.”

Tất cả các bạn văn cũ, vẫn thường ghé nhà. Không ai biết anh Mai Thảo đang ở ngay trên lầu, đôi khi nghe được cả chuyện đùa rỡn của họ phía dưới. Chỉ có hai cậu em thân tín là biết rõ có anh, thỉnh thoảng còn phụ giúp vô việc liên lạc.

“Anh đã lên thăm mộ cụ được chưa?”

“Rôài. Đi với Chấn. Hai cậu cháu cùng đi. Đúng hôm trời mưa lớn. Aùo mưa, mũ mãng trùm kín người. An toàn.”

Ít hôm sau chuyến đi hụt, có tin Cụ thân sinh anh Mai Thảo tạ thế. Nhận tin, anh không nói năng gì, một mình đứng lặng trong góc nhà cả giờ. Chấn tới, đưa cho ông cậu coi hình đám tang. Anh Mai Thảo bảo tôi: “Phải lên thăm mộ cụ, rồi mới đi nổi.” Muốn có vậy thôi, làm được chẳng dễ. Nghĩ mà xót. Nghe anh đã thăm được, tôi mừng.

“Vậy là được rồi. Lần đi này, được cụ phù hộ, anh chắc chắn sẽ thoát.”

“Bà cụ tôi cũng bảo vậy. Chấn kể bà đêm nào cũng hươmg đèn khấn vái. Tội nghiệp bà cụ.”

“Anh có gì cần dặn dò lại, Nhã sẽ nhắn Chấn. Bây giờ coi xem còn thiếu gì nữa không?”

“Không có gì đâu. Cứ thế này thôi.” Anh lại nhấc nhấc cái túi vải.

“Đâu vào đó cả. Xong từ khuya.”

Trò chuyện thêm một lát, anh dặn:

“Còn tí việc nữa, Nhã ạ. Lâu rồi, tôi có nhờ anh Thuận lo dùm một chỗ đi. Có gửi trước anh ấy một khoản tiền đặt cọc. Nếu tôi thoát được lần này, Nhã gặp anh Thuận, hỏi lấy lại dùm. Còn được khoản nào, nhờ Nhã liên lạc đưa cho bà cụ tôi.”

“Anh yên tâm. Nhã sẽ gặp anh Thuận. Còn gì nữa nào?”

“Hết chuyêän. Phải không con?”

Anh Mai Thảo thình lình cao giọng, ôm và hỏi cháu Vành Khuyên 4 tuổi, đang ngồi bên cạnh. Rồi mới quay sang tôi:

“Nhã nghỉ một lát, xong lo cho bác cháu tôi ăn với nhau bữa chót.”

Nghỉ ngơi gì. Anh Lý tới. Lũ trẻ con lại ca như có bác Hồ trong ngày vui đại thắng. Ba bàn tay lại đặt lên nhau. Vậy thôi, lần này không ai nói gì nữa.

Buông tay. Bàn tính. Anh Lý lập lại các chi tiết trước khi đứng lên:

“Đúng một giờ trưa. Anh ra hẻm sau, băng qua đường Lê ThánhTôn. Sang Tự Do, anh đi theo hướng nhà thờ Đức Bà. Nhớ giữ lề mặt bên phía công viên. Nhớ lề bên mặt nghe. Không phải tôi. Anh Thànhđón anh. Đón bằng xe vespa. Sau đó sẽ còn nhiều trạm nữa. Chính tôi sẽ lo việc liên lạc, kiểm soát các trạm.”

Chia tay. Hai người đàn ông ngó nhau. Không một lời chúc may mắn. Không cả cái bắt tay gừ giã.

Toàn và Bẩy tới.

“Cơm thường thôi à? Phải làm một cái gì chứ nhỉ, cho đừng giống lần trước. Ra chợ cũ đi.”

Còn tí tiền dự phòng, anh Mai Thảo dốc túi, mấy chị em bù thêm.

Thịt heo quay. Cả một con vịt quay nữa. Coi chừng, mùi thơm baysang nhà hàng xóm. Đóng thật kín mọi thứ cửa. Mấy anh em, bẩy đứa nhỏ, xúm xít quanh bữa ăn sang trọng hiếm có.

Sẵn có lô thuốc hút cho anh Mai Thảo, khói thuốc mù mịt trong phòng kín. Mắt mũi cả nhà cay xè. Toàn, cậu em vượt biên hụt, từng tù cùng phòng một dạo với Từ ở T.20, bỗng long trọng tuyên bố:

”Em có chuyện này phải kể cho anh Mai Thảo nghe, trước khi anh lên đường.”

“Lại chuyện dài vượt biên đường bộ của mày với ông Mai Bá Trác, ông họa sĩ Trần Văn Tây, chớ gì. Nghe mãi rồi. Dẹp.”

Tôi nạt. Toàn nhe răng cười.

“Kể lấy hên mà, chị. Hên lắm. Cam đoan chuyện này chưa có ai nghe qua.”

“Cho nó kể đi, Nhã. Nào, kể.”

Anh Mai Thảo nói. Toàn kể:

“Hồi vượt biên đường bộ sang Cam Bu Chia, trước khi bọn em lên đường, con bồ em nó cho em một cái khăn mặt. Nó kêu cái khăn là “khăn hên.” Nó bắt em phải buộc khăn nơi cổ, rồi nói giữ kỹ cái khăn hên là sẽ được che chở, may mắn, có tai họa gì cũng qua khỏi.”

“Hên dữ. Không phải tự chui đầu vô ổ du kích cho nó bắt cả bọn đi tù ngon ơ đó sao?”

Bẩy chọc.

“Thì tù. Tù mà vẫn hên. Con bồ nói là nó đã biểu em phải buộc khăn nơi cổ, em không nghe nên mới bị bắt. Nó nói đúng đấy. Tù ở Plây-bông, có khâu vàng em đã giấu trong lỗ đít, bọn nó cũng rình lột mất. Nhiều phen tưởng chết. Em thường nắm chặt cái khăn mặt trong tay, khấn thầm với nó rằng nếu mày đúng là “khăn hên” thì giúp tao qua khỏi trận này, giúp tao ra tù sớm. Quả nhiên, tất cả đều qua khỏi.Bao nhiêu người còn tù, mình em ra sớm nhất. Vâäy là hên chớ gì? Đồ đạc hồi vượt biên mất sạch, vậy mà cái “khăn hên” bao lâu nay vẫn ở bên mình em. Anh Mai Thảo, hôm nay, anh lên đường, em biếu cái khăn hên của em ...”

“Thằng này được. Được đấy. Đưa khăn hên đây.”

Anh Mai Thảo chìa tay. Toàn lôi trong người ra cái khăn mặt cũ mèm, trịnh trọng trao cho anh. Không ai dám cười.

Đúng giờ. Hai cậu em lững thững ra cửa trước, inh ỏi nài nhau đãi cà phê. Cửa sau lại mở chốt cho bọn nhỏ chạy đuổi. Ra được.

“Tôi đi nhé, Nhã.”

Một tay vòng qua vai cháu nhỏ, một tay cầm tay tôi, anh nói ngắn gọn rồi bước ra. Khác lần trước, cửa không xập kín mà còn hé nhìn theo. Con hẻm năéng gắt. Không nhìn lui. Quẹo trái. Khuất.

Lát sau hai cậu em và Sớm Mai trở vào. Tốt đẹp.

“Thấy bác Lý dọt xe ngang qua, rồi vespa chú Thành tới, đón bác Ba theo sau.” Con bé nháy mắt: “Con đạp xe một vòng, nghe mẹ.”

Ba bốn buổi chiều, bọn nhỏ chia nhau rải chơi các góc đường. Anh Lý báo tin cuối:

“Cá lớn ra an toàn. Bây giờ là phần của trời đất.”

Một tháng sau, điện tín về: mẹ tròn con vuông.

Hàng họ ế meo. Không sao, vẫn có thể ăn mừng như thường. Chị Hoàng Anh Tuấn mới sai cháu đem sang cho một cái “buche Noel cải tiến”, chế biến bằng khoai mì.

Anh Thuận, người bạn tốt, nghe tin anh Mai Thảo thoát được, vui vẻ thu xếp hoàn lại khoản tiền lỡ đặt cọc. Không gặp Chấn, tôi nhờ một người bạn thân của anh Mai Thảo đưa lại nguyên vẹn tới cụ bà. Cụ nhận đủ, một mình đi bộ tới thăm mấy mẹ con. Nhiều lần cụ tự tay mua cam, bắt tôi phải mang lên trại tù cho Từ.

Ông tổ trưởng gốc nhạc sĩ có lần đi ngang, ghé.

“Này, bà Nhã Ca. Bọn nó nghe đài. Mai Thảo ở bên Mỹ rồi.”

“Hồi nào? Ông mới gặp đó thôi. Coi lại xem mắt quáng gà hay là tai nghễnh ngãng.”

“Chắc quáng gà thôi. Mình già đầu rồi. Quáng gà một tí mà tốt hơn nghễnh ngãng, bà Nhã Ca ạ.”

NHÃ CA

Home