SỔ TAY
Nguyễn Xuân Hoàng



Gặp bạn ở Paris

Sau cùng tôi cũng đă trở lại Paris, trở lại thành phố của những ngôi nhà chật, những đường phố hẹp, những viện bảo tàng lịch sử, những người quen cũ và cả những người mới nghe tiếng nhưng tưởng chừng như đă quen lắm từ lâu. Paris của Nguyên Sa, Vơ Đ́nh, của Trần Thiện Đạo, Trần Hồng Châu, của Cung Trầm Tưởng, Đặng Tiến, của Lê Bá Đảng, Nguyễn Cầm, Kiệt Tấn,... trước kia và bây giờ là của Diễm Châu, Thanh Tuệ, Hồ Trường An, Miêng, của Trần Vũ, Trần Công Sung, Đỗ Kh., Thụy Khuê, Nguyễn Thị Chân Quỳnh, Phan Thị Trọng Tuyến, Mai Ninh, Đặng Mai Lan, Trần Thị Diệu Tâm, của Cổ Ngư, Mạch Nha, của Linda Le và Kim Lefèvre, của các nhà báo Trần Văn Ngô, Trần Trí Vũ, Ánh Nguyệt, Trần Trung Quân, ... Cho dù Diễm Châu có ở Strasbourg, Hồ Trường An có ở Troyes, Đặng Mai Lan có ở Reims, Mai Ninh có ở Normandie,... th́ Paris vẫn là của những người cầm bút này. Y Chi và cả Nguyễn Hưng Quốc nữa, bây giờ đă ở Úc, nhưng trước đây cũng là người của Paris. Thành phố văn học của cả thế giới đang dành cho Việt Nam những khuôn mặt chữ nghĩa.

Tôi đến Paris đúng vào ngày mà hàng quán nào cũng treo bảng Le Nouveau Beaujolais Est Arrivé! Rượu Beaujolais đầu mùa thật ngon. Không phải là một tay sành rượu, nhưng tôi đă uống và đă thấy như vậy. Mới giữa tháng Mười Một, mà Paris đă lạnh như mùa đông. Trời hơi có chút mưa. Nhà tôi ở avenue de la République, Quận XI, gần Nghĩa trang Père Lachaise, nơi có những ngôi mộ của những nhân vật tên tuổi mà lần đầu đến Paris tôi chưa kịp thăm.

Buổi sáng đầu tiên trở lại thành phố này, tôi chưa biết ḿnh phải làm ǵ trước khi thăm Huỳnh Phan Anh, người bạn đă cùng tôi sống những năm tháng của một Sài G̣n sôi nổi. Không ngờ vậy mà chúng tôi đă xa nhau gần mười lăm năm. Trước khi gặp lại bạn, tôi đă nghe Ánh Nguyệt và Đặng Tiến và Thanh Tuệ mô tả bạn tôi. Vẫn gầy ốm, đă có chút hư hao và ... Tôi muốn đến ở với bạn một ngày, nghe bạn nói về Sài G̣n, về những người bạn c̣n lại của chúng tôi. Trong đám bạn sáu tên vẫn thường ngồi với nhau những buổi sáng ở quán Cái Chùa thời đó, bây giờ chỉ c̣n Huỳnh Phan Anh và Nguyễn Nhật Duật. Bốn tên kia, Nguyễn Quốc Trụ, Đặng Phùng Quân , Nguyễn Đ́nh Toàn, và tôi, đă rời khỏi nước. Đó là những năm 60, những năm Sài G̣n cheo leo giữa chiến tranh ngày càng ác liệt và ḥa b́nh rất đỗi mong manh; những năm mà đời sống chúng tôi chui rúc vào những quán cà phê trên đường Tự Do, như những con đà điểu vùi đầu trong cát; những năm SàiG̣n gắn liền với không khí chính trị sôi sục của những cuộc xuống đường và lưụ đạn cay; những năm mà mỗi biến động của văn chương Pháp vẫn c̣n làm những trang sách Sài G̣n dính đầy dấu mực Paris.

Huỳnh Phan Anh trong nhóm chúng tôi là một người rất "mặn" với tiểu thuyết mới của Alain Robbe-Grillet, Michel Butor, Nathalie Sarraute,... Với cuốn tiểu luận Văn Chương Và Kinh Nghiệm Hư Vô, Huỳnh Phan Anh đă mở ra một cánh cửa khác của cách nh́n văn chương Việt Nam sau thời Sáng Tạo. Những bài viết của anh trên tạp chí Văn cho thấy Huỳnh Phan Anh là một tài năng đa dạng: anh viết tiểu luận, anh dịch và anh sáng tác. Huỳnh Phan Anh là người có khuôn mặt của một thiền sư, nhưng mang nỗi đam mê của một Dostoievsky. Anh dựng nhà xuất bản Đêm Trắng và một trong những cuốn sách do nhà xuất bản này ấn hành là cuốn Khu Hừng Rực Lửa của tôi. Cuốn "tiểu thuyết vừa" này đă được chạy từng kỳ trên tạp chí Văn, lúc đó do Trần Phong Giao làm tổng thư kư, không phải là một cuốn sách bán chạy. Nói chung, những sách của nhóm Đêm Trắng với Huỳnh Phan Anh, Nguyễn Quốc Trụ, Đặng Phùng Quân, Nguyễn Nhật Duật và tôi ra đời không được người đọc đón nhận như sách của Duyên Anh, Nhă Ca, Nguyễn Thị Hoàng, Túy Hồng hay Nguyễn Thị Thụy Vũ. Điều đó cũng dễ hiểu thôi.

Huỳnh Phan Anh mới đây đă chọn và dịch một hợp tuyển thơ của thi sĩ Pháp, Yves Bonnefoy, [từ những tác phẩm Po èm es, 1986; Ce Qui Fut Sans Lumière, 1987 và La Vie Errante, 1993, tất cả đều do Mercure de France ấn hành] và chính Bonnefoy đă viết lời tựa cho hợp tuyển đặc biệt này. Chuyến đi của Huỳnh Phan Anh là do Yves Bonnefoy bỏ tiền túi mời.

Nhưng sáu ngày ngắn ngủi của tôi ở Paris, ba ngày ở Bruxelles, tôi chỉ gặp bạn tôi ba lần. Hai lần đến và đi ở phi trường Charles de Gaulle, một lần duy nhất tại nhà Thanh Tuệ. Bạn tôi vẫn như xưa. Vẫn những đốm lửa không ngừng cháy sáng trên môi. Có gầy hơn, nhưng hơn hai tháng qua sống tại Paris, bạn tôi đă hồng hào. Anh vẫn c̣n giữ nguyên đôi mắt của một người đam mê. Chúng tôi không nói chuyện ǵ nhiều. Tất cả chỉ quây quanh đời sống. Cuộc sống của những người ở tuổi chúng tôi ngoảnh mặt nh́n lại những tháng ngày đă qua giật ḿnh thấy sao quá nhiều biến cố dồn dập đổ xuống đời ḿnh, bóng tối nhiều hơn ánh sáng, thiên đường ít hơn địa ngục và hăi hùng khi thấy tuổi trẻ đă không c̣n ở với chúng tôi nữa.

Tôi bước xuống phố. Con đường c̣n đọng nước mưa. Pḥng điện thoại công cộng đă có ba người chiếm. Le Soleil Levant, quán cà phê góc phố. Kiosque bán sách báo đầu trạm métro. Tôi mua một tạp chí. Tờ Le Nouvel Observateur, với b́a la ảnh Marguerite Duras và Yann Andréa, người t́nh trẻ của bà. Duras mon amour, Le dernier homme de sa vie témoigne. Câu chuyện bắt đầu năm 1975, ở Caen, một sinh viên rất trẻ gặp nhà văn Marguerite Duras, - tác giả tiểu thuyết Người T́nh - thần tượng của anh. Năm năm sau, mùa hè năm 1980, Yann Andréa gơ cửa ngôi nhà của Marguerite Duras ở Trouville. Và kể từ đó họ không rời nhau nửa bước cho đến ngày Duras qua đời vào năm 1996. Duras Mon Amour là trích đoạn trong cuốn sách của Yann Andréa. Tôi không xuống métro. Tôi đi ngược lên. Nghĩa trang Père-Lachaise. Những ngôi mộ, những nhà mồ, những bức tượng... như Oscar Wilde [tràn ngập những dấu son môi trên đá], như mộ Apollinaire rất đẹp, như Marcel Proust, Balzac, Merleau-Ponty, Gertrude Stein, Paul Eluard, Edith Piaf, Modigliani, Chopin,.... và cả mộ bia rất thấp của đôi uyên ương Yves Montand & Simone Signoret. Tôi có cảm tưởng ḿnh đang đi giữa một thứ bảo tàng viện sống, giữa những nhà mồ và những ngôi mộ của những người vô danh [một vài ngôi mộ người Hoa và cả ngôi mộ của một người Việt Nam] nằm lẫn với những nhân vật lừng lẫy của văn học nghệ thuật nước Pháp. Những ngôi mộ với những bức tượng quá đẹp làm thành một quần thể những tác phẩm mỹ thuật...trong một nghĩa trang thầm lặng. Hai hôm sau, tôi đă trở lại nghĩa trang lần nữa với nhà văn trẻ Cổ Ngư để chụp ảnh mộ những nhân vật mà tôi từng nghe tiếng.

Ra khỏi cổng nghĩa trang trên đường Boulevard de Ménilmontant, tôi đi ngược lại trạm métro Saint Maur. Công nhân băi việc. Một vài trạm rác rưới ngập lối đi. Những tấm bích chương quảng cáo du lịch Ai Cập và Maroc. Một ban hát xẩm chơi nhạc ở cổng xuống sân ga. Phần lớn khách đi rất nhanh, gần như chạy. Nhiều thiếu nữ ở Paris mặc áo choàng đen dầy phủ trùm tận gót chân, đứng chờ xe ở trạm . Xe vừa dừng bánh đă đẩy cửa bước nhanh vào toa và giở một cuốn sách ra đọc, không buồn nh́n ai.

Mùa đông đến sớm với Paris nhưng những chiếc áo choàng dày màu đen của những cô gái Pháp đă làm ấm một thời tiết giá băng.

Theo xe nhà báo Trần Văn Ngô, và nhà văn Trần Thị Diệu Tâm, xuống Sceaux, tôi được dự buổi ra mắt cuốn sách đầu tay của Miêng tại tư gia anh chị Quỳnh Dao-Huỳnh Hùng. Ngôi nhà đẹp, khu yên tĩnh, khách đứng chật pḥng. Ấm cúng , thân mật. Đặng Tiến đang làm phóng sự văn học nghệ thuật cho BBC. Anh là người cộng tác khá lâu với Văn thời trước 1975. Những bài viết về văn học nghệ thuật của anh rất có giá trị. Tôi cũng gặp lại chị Thụy Khuê của đài RFI, Mai Ninh thường có bài trên Hợp Lưu, Trần Công Sung trên Thế Kỷ 21 và nhiều khuôn mặt quen thuộc khác.

Tại quán ăn An Hiên của anh chị Phạm Kế Viêm-Trần Thị Diệu Tâm, tôi được gặp lại "bà già trầu" Hồ Trường An, nhà báo Trần Trí Vũ, và Tuấn [RFI] , Thanh Tuệ, nhà xuất bản An Tiêm, anh chị Thụy Khuê-Lê Tất Luyện, nhiếp ảnh gia Huỳnh Tâm, nhà văn Đặng Mai Lan, nhà thơ Thụy Khanh, và giáo sư Bùi Xuân Quang...[Cũng tại quán này, trong một thời gian rất chật hẹp hai hôm sau, tôi gặp b́nh luận gia Trần Thanh Hiệp, nhà viết sử - nhà văn Chính Đạo-Nguyên Vũ, và người chuyên dịch Liêu Trai Chí Dị Phạm Xuân Hy.] Và sau đó [đúng đêm trước ngày lên đường trở về Mỹ] tạitư gia của anh chị Miêng-Khoa, ở Saint Denis, tôi được gặp hai vợ chồng Phan Thị Trọng Tuyến, anh chị Vương Văn Đông, Quỳnh Dao- Huỳnh Hùng. Những buổi gặp gỡ đầy t́nh thân ái và qua đó tôi học hỏi được nhiều điều rất hay. Miêng ít nói, văn chương sắc bén. Đặng Mai Lan cũng ít nói, truyện ngắn thơ mộng và lăng mạn. Trần Thị Diệu Tâm sôi nổi, truyện chị nhẹ, trầm; Hồ Trường An lưu loát thao thao như những trang sách của anh và Thụy Khuê kín đáo. Tôi thật may mắn có những ngày tràn ngập kỷ niệm tại một vùng đất văn vật lừng danh thế giới với những người mà tôi yêu thích.Chỉ có một điều ân hận là tôi không c̣n th́ giờ đi thăm Trần Vũ, Đỗ Kh. và chị Nguyễn Thị Chân Quỳnh, đi Strasbourg thăm Diễm Châu, sang Anh gặp "bạn già" Nguyễn Đăng Thường, đến Đức thăm Lê Minh Hà và Nghĩa, ăn một bữa cơm với vợ chồng Thế Giang, ngồi giữa nhà hàng của Hoàng Nga nghe chuyện Việt Nam, đi một quảng đường với Ngô Nguyên Dũng... Tôi thiếu nhiều nơi phải đến, nhiều người phải gặp. Và sau cùng tôi cũng đă thiếu một ly cà phê với anh Vũ Thư Hiên như đă hẹn, v́ cả anh lẫn Đỗ Kh. trong thời gian ấy đă đến Hoa Kỳ. Và Trần Vũ, ng̣i bút trẻ tuổi xuất sắc của văn học Việt Nam hải ngoại đi chơi xa chưa về.

Sau cùng, tôi cũng chẳng biết thêm chút nào về Paris ngoài con đường avenue de la République, trạm metro Saint Maur và trạm République, nghĩa trang Père Lachaise, bateau mouche trên sông Seine và tháp Eiffel về đêm.lạnh buốt.

Paris, thành phố mà nhà văn Julien Green, "nhiều lần mơ ước viết một cuốn sách về nó như một cuộc dạo chơi không mục đích, thành phố mà ta không t́m thấy được những ǵ mà ta muốn t́m kiếm, nhưng người ta sẽ nhận ra được nhiều thứ mà người ta không chủ tâm kiếm t́m.... Thành phố này chỉ mỉm cười với những ai đến gần nó và lang thang trên những nẻo đường phố xá; thành phố ấy nói cho ta nghe thứ ngôn ngữ thân quen, yên ḷng chắc dạ, thế nhưng tâm hồn của Paris chỉ hiện lên từ xa, và từ trên cao, và trong sự lặng thinh của đất trời người ta có thể nghe được tiếng kêu trầm thống của niềm kiêu hănh và đức tin cất cao trên trời xanh."

Tạm biệt Paris và xin cám ơn những người bạn đă uống cùng tôi một ly cà phê đắng.

Miền Trung vọng tiếng...

Chưa biết Paris là một thiếu sót, nhưng chưa được về miền Trung mang đến cho đồng bào tôi một tấm áo, một bữa ăn, một tập vở, một tấm ḷng, tôi thấy đó mới là một thiếu sót lớn hơn rất nhiều trong lúc này. Cái đất miền Trung cát cháy, nghèo khổ cầy lên sỏi đá của chúng ta trong nhiều thế kỷ qua chưa năm nào tránh khỏi thiên tai.Cái đói và cái khổ đeo đuổi dai dẳng như lủ đỉa hút máu người. Trận lụt thứ nhất chưa qua, trận lụt thứ hai đă dội tiếp xuống. Những mái nhà nhấp nhô trên mặt nước như những đầu người bị ch́m, những con đường đang trở thành những ḍng sông, những khuôn mặt, những đôi mắt ướt nước mưa [hay nước mắt?] của những thanh niên chạy lũ trên ngọn đồi cao 30 mét của huyện Phú Lộc, suốt ba ngày không có một hột cơm trong bụng; ở cửa biển Thuận An, lũ xoáy đă tạo ra hai cửa biển mới: Ḥa Duân và Vinh Hải. Nước! Nước! và nước! đâu đâu cũng chỉ có nước. Đất và nước làm thành quê hương,làm nơi trú ngụ của con người, nhưng đất hoang thiếu bàn tay người và nước tràn lan ngập lụt khắp mặt đất sẽ là thảm họa.

Trên tờ Thế Kỷ 21 số 128 tháng Mười Hai, tôi đọc mấy câu thơ rất cảm động của Thảo Chi:

.....

Trên tờ Tuổi Trẻ số ra ngày 11 tháng Mười Một, tôi đọc thấy ba bài thơ "Thương Về Miền Trung" :

Mẹ ngồi bám nóc nhà tranh
mắt không c̣n lệ để dành khóc con
giữa trời nước lụt mênh mông
biết nơi đâu xác của con trôi về!

Mới đêm qua mẹ c̣n nghe
tiếng con hát dưới bóng tre sau vườn
bây giờ đă thấy tang thương
làng trên xóm dưới không c̣n mái tranh!

(Nguyễn Như Mây, Mẹ Miền Trung Mất Con)

Em không về kịp nữa chị ơi
Mưa trắng cả một trời Quảng Trị
Lũ nguồn như từ thiên niên kỷ
Dưng không đổ xuống quê ḿnh.

Mấy ngàu rày cha cứ làm thinh
O út vô ra thở dài thườn thượt
Qua màn h́nh chỉ một màu: mây nước.
Ở nơi mô, nhỏ nhoi đất quê ḿnh?

Thiệp cưới chị nhờ em đă lấy tận nhà in
Kịp tuần sau cả nhà ra đám cưới
Nh́n ảnh chị cười răng mà thấy tội
Bốn mươi tuổi c̣n ǵ?

Chuyện t́nh ngày xưa đẫm ướt mi
Ai xui khiến Thủy Tinh giờ t́m bắt chị
Chú út nghẹn ngào báo qua ḍng lệ:
Lũ cuốn trôi nhà và chị... chị ơi!

Cha cố nuốt nước mắt vào trong, không nói nên lời
O út gào lên như người mê sảng
Cả nhà phủ một màn mưa trắng
Mưa trắng trời hay trắng cả con tim?

Em không về kịp nữa chị ơi!
Mưa vẫn trắng cả một trời Quảng Trị.
(Tạ Nghi Lễ, Chị Ơi!)

Ngày mai này em về Huế, Huế ơi
Xin đừng trách người về sau trận lụt
Xin Huế hiểu cả người không về được
Ở trong ni mà ḷng cứ ngoài tê!

(Nguyễn Thái Dương, Ngày Mai Em Về Huế)

Trên Văn số này, nhà thơ Tô Thùy Yên, một khuôn mặt lớn trong thi ca Việt Nam gửi đến bạn đọc bài Huế Oán, bài thơ viết trong mùa thảm nạn của xứ Huế đau thương.

...

Trường thành nhiều chỗ đă sụt lở.
Thương em c̣n thơm hồn nhăn sen.
Mấy bận, sóng thần lấp cửa phá.
Đêm giông, mẹ nhắc chuyện năm Th́n....

Xin bạn đọc hăy dồn tất cả t́nh yêu về cho miền Trung ruột thịt và bi thương của chúng ta ...

NGUYỄN XUÂN HOÀNG



Notice: Undefined variable: Level in F:\www\vanmagazine\MainContents\iBottomContentsHTML.php on line 2

Notice: Undefined variable: Level in F:\www\vanmagazine\MainContents\iBottomContentsHTML.php on line 6

Home