|
||
|
Nhưng có lẽ, tới một lúc nào đó, đây là một cách nh́n lại. Theo kiểu mở ra Cuốn Sách Của Bạn Tôi, của Anatole France. Nhưng muộn màng hơn: Thay v́ “ở giữa”, “au milieu du chemin de la vie”, th́ là “ở cuối đường đời”. Hay mượn câu thơ của chính Gấu: Ngoảnh nh́n lại quăng nửa nhà nửa chợ,
Thay v́ : Hăy ngủ đi, các con thân yêu,
Th́ là: Hăy ngủ đi, mấy đứa cháu nội, cháu ngoại
Th́ cứ coi đây là một cơi mơ, như đă từng trải qua quá nhiều cơi mơ trong đời. Gấu viết văn từ hồi nào? Có lẽ nên đặt câu hỏi như thế này: Cái ư tưởng viết văn đó, nó đến với Gấu vào một lúc nào, hay vào những lúc nào. Một trong những ao ước sau này ḿnh sẽ viết văn, có lẽ đă xẩy ra, khi nghĩ rằng văn chương hơn toán học. Hồi học trung học, Gấu nổi tiếng là giỏi toán. Nhà nghèo, may nhờ bà cô làm me Tây, nên Gấu được ra Hà Nội học. Ông Tây già, chồng bà cô là một kỹ sư sở Hoả Xa Đông Dương. Chính Ông Tây đă khám phá ra tài toán của Gấu, và có thể chính ông đă [ngầm] khuyến khích bà cô lo cho Gấu. Bởi v́ khi Gấu vào Nam, học ở Sài G̣n, bà cô từ Pháp vẫn tiếp tục gửi tiền về cho thằng cháu. Đam mê toán của Gấu lần đầu tiên bị khựng lại, và có thể, đam mê viết bắt đầu nhen nhúm, là như thế này: Năm học Đệ Ngũ, Gấu có một người bạn là Ngô Khánh Lăng. Thân lắm. Lần đó, Gấu lần ṃ, tự ḿnh t́m ra phương tŕnh đường thẳng [y= ax+b], bèn chạy đi khoe với anh bạn Ngô Khánh Lăng. Anh coi, đưa mắt nh́n thằng bạn như tỏ vẻ thương hại, và trong khi Gấu đứng trố mắt mắt ra v́ ngạc nhiên, tại làm sao thằng bạn ḿnh nh́n ḿnh như thế, anh vô trong nhà, lấy ra một cuốn sách đại số, lật đúng đoạn giải thích phương tŕnh đường thẳng. Đọc, Gấu ngỡ ngàng. Cách giải ở trong sách ngắn, gọn, dễ hiểu, so với cách của Gấu. Sau ngỡ ngàng, là thất vọng. Thất vọng như chưa từng biết thất vọng là ǵ. Những kẻ đến cái thế giới này muộn màng như Gấu, chẳng c̣n có cái ǵ để mà khám phá! Loài người khám phá sạch rồi! Nhưng đó là về toán học, khoa học. Mơ hồ, Gấu nhận ra, rằng cái nỗi thất vọng của Gấu đó, chỉ có Gấu mới diễn tả ra được. Không có ai “khám phá” giùm cho Gấu được. Chỉ có mỗi một Gấu. Và Gấu là độc nhất! Với mối t́nh lớn thứ nh́, văn chương, chắc chắn vĩ đại hơn cả mối t́nh đầu - là toán học đó - ông có gặp nỗi thất vọng nào không? Có, và c̣n thê thảm hơn lần đầu nhiều! Thế hả? Kể cho nghe tí đi. Cứ tạm gọi nó là nỗi thất vọng, hay kinh nghiệm: Bếp Lửa... Nghe thấy rồi! Nhất Linh, khi viết Đôi Bạn, lăm lăm với ư tưởng, phải làm bật lên hai nhân vật chính là Loan và Dũng, cùng với nó, là một thế giới cũ, mà hai người bị nó nghiền nát, đưa tới một cô Loan giết chồng sau đó. Cứ tạm coi, “nghĩa chính” của cuốn chuyện là Loan. Nhưng về già, khi viết Viết và Đọc tiểu thuyết, ông nhận ra, nhân vật phụ là Hà lại nổi lên lấn át nhân vật chính. Cái cảnh từ giă giữa người yêu và cô khép lại cuốn truyện mới tuyệt vời làm sao! Anh chàng tới từ giă người yêu, để đi làm cách mạng, nghĩ trong bụng, chắc là căng lắm. Nàng tuy căng lắm, nhưng cứ tỉnh như không. Chàng ra về, trên đường, bóp chuông xe đạp leng keng, như một nỗi vui nho nhỏ, rằng cuộc chia ly đă không thê thảm như là chàng nghĩ. Tiếng chuông vọng tới tai người yêu, nàng “đau” lắm, đau hơn cả nỗi đau chia ly [Hà bị bịnh lao, nghĩa là chẳng bao giờ có cơ hội gặp lại người yêu], bĩu môi, buông một câu: -Nghe thấy rồi! Đây mới là “nghĩa chính” của Đôi Bạn, mà đến chót đời Nhất Linh mới nhận ra! Chiếc Lư Đồng Mắt Cua của Nguyễn Tuân cũng kết thúc bằng một câu cà chớn như vậy: Xuyến người bên lương hay là bên giáo? Hay câu kết của Bếp Lửa, nói lên ư nghĩa của bếp lửa: -Anh yêu em, yêu quê hương vô cùng. Câu nói đó, là câu nói của bao nhiêu năm sau này, của bao nhiêu con người sau này, đă sống sốt cuộc chiến, sống sót cuộc bỏ chạy, sống sót biển cả, sống sót cuộc hội nhập nơi xứ người - như tiếng chuông xe đạp leng keng vọng về Quê Nhà. Nghe thấy rồi! Chúng ta tự hỏi, có ǵ nối kết những câu nói tưởng như b́nh thường, vô nghĩa đó? Đi và về cùng một nghĩa như nhau? Chúng ta đều biết, với những phi hành gia, căng nhất, là lúc trở lại, nhập vào bầu khí quyển. Sơ xuất một chút, là, hoặc phi thuyền bị trượt, biến thành con tầu ma, hoặc bị lực ma sát biến thành một trái cầu lửa. Bạn cứ coi một chuyến du hành vũ trụ như thế, là một lần... viết! Vạn sự khởi đầu nan, phi thuyền Challenger là một chứng cớ hiển nhiên cho thấy, câu mở [một truyện ngắn, truyện dài, một giả tưởng...] như trên cho thấy, những “anh yêu em như yêu quê hương” [Bếp Lửa], “nghe thấy rồi” [Đôi Bạn], “Xuyến người bên lương hay là bên giáo”... chúng có một cái ǵ giống nhau của một khép lại, trở về, như sau một chuyến du hành vũ trụ. Viết... hỏng nó, là bạn bị trượt, biến thành một con tầu ma, nghĩa là trở nên khùng khùng điên điên, không biết ḿnh sống hay là ḿnh chết, giữa hai thế giới, là, thế giới thực, và thế giới ảo [thế giới của những con chữ]. Liệu có thể coi đây là t́nh trạng tẩu hoả nhập ma? Liệu có thể giải thích, đây là trường hợp xẩy ra cho những Nietzsche, Holderlin, Bùi Giáng... Và những cas tự tử như của Hemingway, liệu có thể giải thích: một toan tính nhằm tái lập những chuyến du hành vũ trụ: lại viết trở lại? Khép lại, trở về... Như một nhà phê b́nh gia ngoại quốc nói: Đọc là treo lửng đời sống, là tạm từ bỏ đời sống thực, buớc vào đời sống tưởng tượng, và độc giả nào mà chẳng hy vọng, khi trở về đời sống thực, mọi chuyện sẽ khá hơn một chút. Gấu tôi đă từng trốn... chiến tranh bằng cách chui vào một rạp xi-nê ở Sài G̣n, với một cảm giác rằng, khi phim hết, ḿnh ra khỏi rạp, và thế là cuộc chiến đă chấm dứt! Vẫn là lập đi lập lại, cái cảm giác, lần bị ḿn tại nhà hàng Mỹ Cảnh, nằm nhà thương Grall vật lộn với cái chết, và mơ màng tưởng tượng, khi ḿnh đứng ở cổng nhà thương Grall, nh́n ra ngoài đời, bước vào Sài G̣n, th́ chiến tranh đă hết. Và chỉ c̣n có một việc làm, là đi gặp ... cô bé, tức Bông Hồng Đen! NGUYỄN QUỐC TRỤ
|
Notice: Undefined variable: Level in F:\www\vanmagazine\MainContents\iBottomContentsHTML.php on line 2
Notice: Undefined variable: Level in F:\www\vanmagazine\MainContents\iBottomContentsHTML.php on line 6
|
|