BẢO HỌ ĐỪNG GIẾT TÔI*
Juan Rulfo
Nguyễn Hữu Trí dịch

“Con không nói được. Có một anh chàng trung sĩ đằng kia kìa. Hắn không muốn nghe nói gì về ba cả.”

“Thì bảo hắn phải nghe con nói. Dùng tài khôn khéo nói với hắn rằng dọa cho ba sợ như vậy là đủ quá rồi. Chúa ơi! bảo hắn giùm ba đi mà!”

“Nhưng không phải chỉ làm cho ba sợ thôi đâu. Hình như bọn họ thực sự muốn giết ba cơ. Còn con thì con không muốn trở lại nơi đó.” “Thử một lần nữa đi. Một lần nữa thôi, để xem con làm được gì nhé.”

“Không. Con không muốn đi. Tại vì nếu con đi bọn họ sẽ biết con là con của ba. Nếu con cứ tiếp tục quấy rầy họ thì rốt cuộc họ sẽ biết con là ai và sẽ quyết định bắn cả con nữa. Tốt hơn nên để yên mọi chuyện như vậy.”

“Nói đi Justino. Bảo họ nên tội nghiệp ba một chút. Chỉ nói với họ vậy thôi.”

Justino nghiến răng và lắc đầu từ chối.

Anh ta tiếp tục lắc đầu một hồi lâu.

“Xin viên trung sĩ cho phép con gặp ông đại tá. Rồi nói với ông ấy ba đã già rồi, chẳng còn giá trị gì. Ông ấy giết ba thì sẽ được gì chứ? Chẳng được gì đâu. Dù sao thì ông ấy cũng có linh hồn mà. Bảo ông ta làm điều đó để cưú rỗi linh hồn.”

Đang ngồi trên một đống đá, Justino đứng dậy và đi về phía cổng bãi quây súc vật. Anh ta quay lại nói: “Được rồi, con đi đây. Nhưng nếu họ quyết định bắn luôn con thì ai sẽ chăm sóc vợ con của con?”

“Thượng Đế sẽ chăm sóc chúng nó, Justino ạ. Con lại đằng kiaxem có làm gì được cho ba không. Đấy mới là điều quan trọng.”

Họ đã đưa hắn vào đây lúc rạng đông. Bây giờ đã sáng bạch rồi mà hắn vẫn còn đó, bị trói vào một cột trụ, và vẫn chờ đợi. Hắn không tài nào đứng yên được. Hắn cố ngủ một chút để lấy bình tĩnh nhưng không ngủ được. Hắn cũng chẳng thấy đói. Hắn chỉ muốn được sống mà thôi. Lúc này hắn đã biết là bọn họ thực sự sẽ giết hắn cho nên hắn chẳng cảm thấy gì cả ngoài cái nguyện vọng to lớn là được còn sống, giống như một người vừa được làm tỉnh lại muốn được sống vậy.Đâu có ai ngờ một chuyện cũ rích xảy ra cách nay rất lâu và đã bị chôn vùi như hắn nghĩ có thể xuất hiện trở lại? Đó là chuyện xảy ra khi hắn buộc lòng phải giết Don Lupe. Không phải vô cớ mà giết như gia đình Alimas đã tìm cách khẳng định. Hắn giết vì một lý do riêng. Háên nhớ lại Don Lupe Terreros là chủ nhân trại Puerta de Piedra –ngoài ra còn là bạn của hắn—là người lúc bấy giờ hắn, tức là Juvencio Nava, buộc lòng phải giết, bởi lẽ Don Lupe không cho hắn thả gia súc gặm cỏ trên cánh đồng của y. Đó là thời Don Lupe làm chủ trại Puerta de Piedra và cũng là bạn của hắn.

Thoạt tiên hắn không làm gì cả vì cảm thấy đã có thỏa hiệp. Nhưng về sau, khi xảy ra hạn hán và khi hắn thấy từng con trong bầy gia súc của hắn chết đói dần, và khi người bạn Lupe vẫn tiếp tục không cho hắn dùng đồng cỏ của y, thì đó là lúc hắn bắt đầu phá hàng rào và xua đàn gia súc gầy trơ xương của hắn lên gặm cỏ thỏa thích trên cánh đồng của Lupe. Don Lupe không thích chuyện này và ra lệnh cho hắn vá lại hàng rào. Cho nên hắn, Juvencio Nava, lại phải khoét một khoảng trống nơi hàng rào. Ban ngày lỗ trống đó được khép lại nhưng ban đêm nó lại được mở ra, trong khi đàn gia súc của hắn đứng chờ ngay cạnh hàng rào. Trước kia chúng chỉ sống nhờ ngửi lấy mùi cỏ chứ không cách nào nếm được cỏ.

Thế rồi hắn và Don Lupe cãi đi cãi lại nhiều lần mà không thể nào đồng ý với nhau.

Cho đến một hôm Don Lupe nói với hắn: “Này Juvencio, nếu anh để một con vật nào của anh qua đồng cỏ của tôi, tôi sẽ giết nó đấy.” Và hắn đã trả lời: “Này Don Lupe, mấy con vật đó tự chúng tìm ra cái ăn thì đâu phải lỗi tại tôi. Chúng nó vô tội và anh sẽ phải trả một giá đắt nếu anh giết chúng.”

Và Don Lupe đã giết một gia súc mới đầy một tuổi của tôi.

Chuyện này xảy ra cách nay 35 năm, vào tháng ba bởi vì sang đến tháng tư là tôi đã bỏ nhà đi trốn trên núi để khỏi nhận mấy cái trát đòi tôi ra hầu tòa. Tôi tặng viên thẩm phán mười con bò cái và cả chuyện giao quyền thế chấp căn nhà của tôi để được ra khỏi tù nhưng chẳng được tích sự gì. Về sau họ trả hết số tiền còn lại để bọn chúng khỏi truy nã tôi nhưng rồi chúng vẫn tiếp tục đi tìm tôi như thường. Bởi vậy cho nên tôi đã đến ở với con trai tôi nơi miếng đất kia của tôi có tên là Palo de Venado. Rồi con tôi lớn lên, lấy vợ và tôi có dâu tên là Ignacia. Bây giờ chúng nó đã có 8 đứa con. Thật thế, chuyện đã xảy ra cách nay quá lâu rồi và nên được quên đi. Nhưng tôi ước chừng thiên hạ vẫn chưa chịu quên.

Hồi đó tôi cứ tưởng rằng với khoảng 100 pesos mọi chuyện sẽ được giải quyết. Don Lupe chết đi chỉ để lại vợ và hai đứa con mới biết bò. Rồi người góa phụ của y sau đó cũng qua đời; người ta nói bà ấy vì đau buồn mà chết. Người ta đem hai đứa nhỏ đi thật xa giao cho thân nhân của chúng cho nên không có gì phải sợ chúng nó.

Nhưng những người còn ở lại thì nhất định đòi tòa phải tống trát đem tôi ra xử làm cho tôi sợ để họ có thể tiếp tục cướp đoạt tài sản của tôi. Hễ mỗi lần có một người nào đó đến làng họ đều nói với tôi: “Này, Juvencio, có mấy người lạ đang có mặt trong làng đấy.”

Thế là tôi lại chạy lên núi núp trong những bụi cây và chỉ ăn cỏ để sống trong những ngày ấy. Đôi khi tôi phải ra khỏi nhà vào lúc nửa đêm chẳng khác nào đang bị mấy con chó đuổi theo. Tôi sống như thế suốt cả đời. Không phải một hoặc hai năm. Mà là suốt cả đời tôi.

Và giờ đây bọn họ đã đến tìm hắn khi mà hắn không còn ngóng chờ một ai nữa, khi hắn tin tưởng rằng người ta đã quên hết mọi chuyện và khi hắn tin rằng ít ra trong những ngày cuối đời hắn cũng được sống trong yên bình. Hắn nghĩ: “Ít ra mình cũng sẽ được thanh thản trong tuổi già. Chúng nó sẽ để cho mình yên.”

Hắn đã thiết tha bám lấy niềm hy vọng đó. Bởi vậy cho nên hắn khó có thể tưởng tượng rằng hắn sẽ chết một cách đột ngột như thế vào thời điểm này trong đời hắn, sau khi đã kịch liệt phấn đấu để tránh cái chết và sau khi vì hoãng sợ đã phải chạy trốn từ nơi này đến nơi khác trong những năm tốt đẹp nhất của đời hắn. Thật khó tưởng tượng được rằng hắn sẽ chết vào lúc này khi mà thân thể hắn đã trở nên hoàn toàn khô khốc chỉ còn da bọc xương bởi những ngày gian khổ vì phải lẫn trốn mọi người.

Thậm chí hắn đã để cho vợ hắn tự do ra đi bỏ hắn lại, không phải vậy sao? Ngày mà hắn biết được vợ đã bỏ đi hắn không hề nghĩ đến chuyện đi tìm. Hắn để cho nàng đi mà không hề tìm hiểu nàng đã ra đi lúc nào và với ai, cho nên hắn không phải trở xuống làng. Hắn để nàng đi cũng giống như hắn đã buông bỏ mọi thứ không màng chống cự. Hắn chỉ còn mỗi một việc là phải chăm lo đời hắn và hắn đã làm chuyện đó chứ không làm gì khác hơn. Hắn không thể nào để cho bọn chúng giết hắn. Không thể được và giờ đây lại càng không thể như thế được.

Nhưng chính vì như vậy mà bọn chúng đã đưa hắn từ đó về đây, từ Palo de Venado về đây. Chúng không cần trói hắn để hắn phải đi theo. Hắn đi một mình, sự sợ hải của hắn trói chặt hắn. Chúng nghiệm ra rằng hắn không tài nào chạy nổi với tấm thân già khụ, với đôi chân khẳng khiu như vỏ cây khô trong khi hắn cuống cuồng vì sợ chết. Bởi lẽ hắn đang đến đó. Hắn đang đến chỗ chết. Chúng đã nói với hắn như thế.

Đó chính là lúc hắn biết được sự thật. Hắn bắt đầu cảm thấy đau nhói trong bụng luôn luôn đến một cách thình lình khi hắn trông thấy cái chết ở gần kề, khiến cho đôi mắt trợn lên vì hoãng sợ và nước chua tràn lên đầy miệng khiến hắn phải cố nuốt vào. Và sự việc ấy đang làm cho hai bàn chân của hắn nặng trịch trong khi đầu hắn mềm nhũn. Và tim hắn đập cực mạnh vào hai bên sườn.

Nhất định phải có một chút hy vọng nào đó. Phải còn sót lại đôi chút hy vọng ở đâu đó. Có thể bọn chúng đã lầm. Có thể bọn chúng tìm bắt một tên Juvencio Nava khác chứ không phải hắn.

Hắn lặng lẽ đi giữa những người đàn ông đó, hai cánh tay thòng xuống hai bên. Buổi sáng tinh mơ trời còn tối và không một vì sao. Gió thổi chậm làm lớp đất khô bay tới bay lui, xông lên một mùi khai như mùi nước tiểu thường có trên những con đường đầy bụi.

Đôi mắt hắn, bị lác hiếng theo với tháng năm, nhìn xuống hai bàn chân dưới đất dù trời còn tối chẳng trông thấy gì. Trong lòng đất kia là cả cuộc đời của hắn. Sáu mươi năm sống nhờ nó, nắm chặt nó trong tay và nếm nó như người ta nếm vị thịt. Trong một thời gian dài hắn đã nghiền nát nó bằng đôi mắt, thưởng thức từng mẫu vụn tựa hồ đó là mẫu vụn cuối cùng, hầu như biết rằng đó sẽ là mẫu cuối cùng.

Thế rồi, có vẻ như muốn nói một điều gì đó, hắn nhìn những người đàn ông đang đi bên cạnh. Hắn định bảo họ thả hắn ra: “Này các cậu, tôi đâu có làm hại ai đâu.” Hắn tính nói vậy nhưng rồi lại im. Hắn nghĩthầm: “Đi thêm một lát nữa ta sẽ bảo chúng như thế.” Rồi hắn chỉ nhìn họ. Hắn cũng có thể tưởng tượng chúngï là bạn hắn nhưng hắn không muốn làm như vậy. Chúngï không phải là bạn hắn. Hắn không biết chúngï là ai. Hắn nhìn chúng bước đi bên cạnh hắn và thỉnh thoảng cúi xuống xem con đường chạy tiếp về đâu.

Hắn trông thấy chúng lần đầu tiên vào lúc chạng vạng tối, khi mọi vật trông có vẻ tàn úa. Chúng đi ngang qua các luống cày, dẫm lên những cây bắp còn non. Hắn đã chạy xuống đó bảo chúng rằng bắp đang bắt đầu mọc. Nhưng rồi chúng vẫn tiếp tục đi.

Hắn đã kịp thời trông thấy chúng. Hắn luôn luôn được cái may mắn là trông thấy mọi chuyện đúng lúc. Lẽ ra hắn đã có thể đi trốn trên núi vài tiếng đồng hồ cho đến khi chúng đi khỏi và rồi lại trở xuống đó. Bấy giờ đáng lý đã có mưa nhưng rồi mưa không đến và bắp đã bắt đầu héo dần. Chẳng mấy chốc bắp sẽ héo queo hết.

Cho nên mọi chuyện trước đó đều không đáng gì cả, như chuyện hắn đi xuống nơi này và tự đặt mình giữa những người đàn ông đó như chui vào một cái hố và không bao giờ trở ra khỏi hố.

Và giờ đây háên tiếp tục đi bên cạnh chúng, chưa định nói hắn muốn chúng thả hắn ra như thế nào. Hắn không thấy mặt chúng mà chỉ trông thấy những thân người đi nhịp nhàng về phía hắn xong rồi lui ra xa hắn. Bởi vậy khi hắn bắt đầu nói chuyện hắn không biết liệu chúng có nghe hắn nói hay không. Hắn nói: “Tôi không bao giờ làm hại một ai.” Hắn đã nói như vậy. Nhưng chẳng có gì thay đổi cả. Không một thân hình nào chú ý đến hắn. Không một khuôn mặt nào quay lại nhìn hắn. Chúng cứ tiếp tục tiến bước như thể đang đi trong cơn mộng du.

Rồi hắn nghĩ chẳng còn gì khác nữa hắn có thể nói với chúng. Hắn nghĩ hắn sẽ phải nuôi hy vọng ở một nơi nào khác. Hắn lại buông thõng tay xuống hai bên hông, đi ngang qua bốn căn nhà đầu tiên trong làng, giữa bốn người đàn ông đó. Đêm đen đã làm cho những căn nhà ấy tối sẫm lại.

“Thưa Đại tá, lão ta đây ạ.”

Họ đã đứng lại trước ô cửa hẹp. Hắn đứng đó với chiếc nón trong tay, một cách kính cẩn, chờ xem có ai bước ra không. Nhưng chỉ có giọng nói từ bên trong vọng ra:”Tên nào?”

“Thưa Đại tá, từ Palo de Venado ạ. Y là người Đại tá ra lệnh cho chúng tôi đem đến đây ạ.”

Giọng nói từ bên trong lại vang ra: “Hỏi hắn có từng sống ở Alima không.”

“Ê, gã kia. Có ở Alima bao giờ không?” Viên trung sĩ đối diện hắn nhắc lại câu hỏi.

“Có chứù. Nói với ông Đại tá tôi quê ở đó và tôi đã sống ở đó mãi tới cách nay không lâu.”

“Hỏi hắn có biết Guadalupe Terreros không.”

“Ông Đại tá hỏi mi có biết Guadalupe Terreros không?”

“Don Lupe hả? Có chứù. Nói với ông ấy tôi biết hắn ta. Hắn ta chết rồi.”

Tiếng nói từ bên trong đổi giọng: “Ta biết ông ấy đã chết.” Và giọng nói tiếp tục tựa hồ đang nói chuyện với một người nào đó ở phía bên kia bức tường làm bằng cây sậy.

“Guadalupe Terreros là cha tôi. Khi tôi lớn lên và đi tìm ông ấy thì người ta bảo tôi là ông ấy đã chết rồi. Thật là khổ sở khi lớn lên và biết rằng người mà chúng tôi phải bám chặt để nương tựa đã chết rồi.Đó là điều đã xảy ra cho chúng tôi.”

“Về sau tôi biết được rằng ông ấy chết sau khi bị chém bằng mã tấu và bởi cây gậy nhọn dùng để thúc trâu bò đâm vào bụng. Họ kể cho tôi nghe rằng ông ấy còn sống thêm hai ngày sau đó và khi họ tìm thấy ông nằm dưới một đường mương, ông ấy vẫn còn quằn quại trong cơn đau và van xin mọi người hãy bảo dưỡng gia đình ông.

“Thời gian trôi qua dường như ta đã quên chuyện này. Ta cố quên chuyện này. Nhưng điều mà ta không thể nào quên được là phát hiện ra rằng thủ phạm vụ này vẫn còn sống và vẫn còn nuôi dưỡng cái linh hồn sa đọa của hắn bằng cái ảo tưởng về một đời sống bất diệt. Ta không thể nào tha thứ cho con người đó mặc dầu ta không biết hắn là ai. Nhưng vì ta biết hắn đang ở đâu cho nên ta muốn kết liễu phứt cuộc đời hắn. Ta không thể nào tha thứ chuyện hắn vẫn còn sống. Hắn không đáng được sinh ra đời chút nào cả.”

Ở bên ngoài, tiếng ông Đại tá nghe rõ mồn một. Rồi ông ban lệnh:

“Đem trói hắn lại một lúc để cho hắn khổ sở, xong rồi đem ra bắn đi.”

Hắn van xin: “Thưa ngài Đại tá. Hãy nhìn tôi đây này. Bây giờ tôi có đáng giá gì đâu. Đâu còn lâu lắc gì nữa tôi cũng chết đi thôi vì tuổi già đã làm tôi tê liệt rồi. Xin đừng giết tôi.”

“Đem hắn đi chỗ khác.” Giọng nói từ phía trong nhắc lại như thế.

“Thưa Đại tá. Tôi đã trả nợ rồi. Tôi đã trả nhiều lần rồi. Chúng nó đã lấy hết mọi thứ của tôi. Chúng nó đã trừng trị tôi bằng nhiều cách rồi. Bốn mươi năm nay tôi đã trốn chui trốn nhủi như một tên hủi, lúc nào cũng sợ chúng nó giết tôi. Thưa Đại tá, tôi không đáng chết như thế này. Ít ra cũng để Chúa giải tội cho tôi. Xin đừng giết tôi. Xin ông bảo họ đừng giết tôi!”

Hắn đứng đó, tựa hồ họ đã đánh đập hắn, phe phẩy chiếc nón áp vào mặt đất. Và hắn đang hét lớn.

Ngay tức thời giọng nói từ bên trong vang lên: “Trói hắn lại. Lấy rượu cho hắn uống tới khi say để các phát đạn không làm hắn đau đớn.”

Sau rốt, giờ đây bọn họ đã làm cho hắn im bặt rồi. Người hắn sụp xuống ngay dưới chân cột trụ. Justino con trai hắn đã đến và đã đi, đã quay trở lại và bây giờ lại đến đây.

Justino vắt ngang xác hắn trên lưng con lừa thồ. Anh ta buộc chắc hắn vào yên lừa để hắn khỏi rơi xuống đường. Anh ta đặt đầu hắn vào bao tải để khỏi gây ấn tượng xấu. Rồi anh ta đánh cho lừa chạy gấp về Palo de Venado để kịp sắp đặt canh thức cho người chết.

Justino nói với hắn: “Con dâu của ba và các cháu của ba sẽ nhớ ba lắm. Chúng nó sẽ nhìn mặt ba và sẽ không tin đó là ba. Chúng nó sẽ nghĩ là chó sói đồng cỏ đã cắn ba khi chúng nhìn gương mặt lỗ chỗ những vết đạn bọn họ bắn vào đó.”

JUAN RULFO
NGUYỄN HỮU TRÍ dịch

* “Diles que no me maten!”
(Tell Them Not to Kill Me!)
6/3/2005

JUAN RULFO
(1918-1986)

Juan Rulfo sinh ngày 16 tháng 5 năm 1918 tại thị trấn Sayula, bang Jalisco, Mêhicô. Ông lớn lên vào thời kỳ xảy ra cuộc chiến tranh tôn giáo Cristero (1926-29) và từ khi còn rất nhỏ đã chứng kiến những cảnh tượng bạo lực.

Thân phụ ông bị ám sát năm ông 6 tuổi và thân mẫu ông qua đời hai năm sau đó. Khi lên 10 tuổi ông được đưa đến sống trong một viện mồ côi ở Guadalajara và ông đã sống tại đó trong bốn năm. Các biến cố này đã để lại nơi ông những dấu ấn sâu sắc và lâu dài. Năm 16 tuổi ông về ở Mexico City, học luật trong một thời gian nhưng hai năm sau đã bắt đầu đi làm việc cho Sở Di trú thuộc bộ nội vụ. Trong thời gian 10 năm làm việc cho cơ quan này, ông đi công tác ở nhiều nơi trong nước nên có dịp tiếp xúc với nhiều nhóm dân tộc và làm quen với những truyền thống văn hóa của họ. Về sau, kinh nghiệm trong những chuyến đi này đã thể hiện trong các sáng tác tiểu thuyết của ông.

Tuy là một người ngốn sách nhưng nhà văn Juan Rulfo viết rất ít. Từ năm 1953 đến năm 1980, ông chỉ xuất bản một tiểu thuyết, một tập truyện ngắn và một số kịch bản phim.

Truyện dài Pedro Páramo (1955), một kiệt tác trong nền văn chương Mêhicô lẫn nền văn chương thế giớiâ, về sau đến với độc giả trong ấn bản tiếng Anh mang cùng tên vào năm 1959. Tiểu thuyết này được tái bản 25 lần trong khi tuyển tập mang tên El llano en llamas gồm 17 truyện ngắn được tái bản hơn mười lần.

Mặc dầu số lượng tác phẩm của ông rất khiêm tốn, song hầu như chẳng có mấy ai nghi ngờ phẩm chất hai sáng tác văn học mà ông để lại cho đời. Tiểu thuyết Pedro Páramo đã được dịch ra 18 thứ tiếng và tập truyện cũng được dịch ra 9 thứ tiếng khác nhau.

Và mặc dầu Juan Rulfo công nhận William Faulkner là một trong các bậc thầy của mình nhưng những chủ đề trong các sáng tác của Rulfo đã bắt nguồn từ lịch sử và văn hóa của Mêhicô.

Nguyên tố cơ bản trong truyện của Rulfo là cái chết. Tác giả ít khi nói về cái chết một cách trực tiếp nhưng bóng dáng của nó ẩn khuất phía sau từng con chữ. Nói cách khác, cái chết là môi trường trong đó các nhân vật của ông tìm thấy sự nối dài của cuộc sống.

Mặt khác, phong cách thử nghiệm và cách tân của ông đã ảnh hưởng không ít đối với tác phẩm của các nhà văn trẻ tuổi hơn ông, đặc biệt là các tác phẩm của Gabriel Garcia Márquez.

Vào cuối đời, Rulfo mắc bệnh ung thư phổi và qua đời ngày mùng 7 tháng giêng năm 1986 sau một cơn đau tim.

Home