LINH SƠN
Cao Hành Kiện
Đặng Chương dịch

Cao Hành Kiện (Gao Xingjian) sinh ngày 4 tháng Giêng năm 1940. Ông tốt nghiệp Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh năm 1962. Bắt đầu xuất hiện và nổi tiếng như một nhà văn và nhà phê bình trong thập niên 1980 - giai đoạn Trung Quốc đang thoát ra khỏi vòng kềm tỏa của cuộc Đại Cách Mạng Văn Hóa.ĩ Năm 1979 ông nằm trong phái đoàn hội nhà văn gồm hai đại biểu tới Pháp. Từ năm 1980 đến năm 1987 ông xuất bản nhiều truyện ngắn, truyện vưà, tiểu luận và kịch trên nhiều tạp chí văn học trong và ngoài nước , cùng với bốn tác phẩm in thành sách: Sơ Luận về Nghệ Thuật Tiểu Thuyết Hiện Đại (1981), truyện vừa Một Bồ Câu Tên Gọi Mỏ Đỏ (1985), Kịch GaoXingjian (1985) và Tìm kiếm một Hình Thức Trình Diễn Kịch Hiện Đại (1987). Bên cạnh đó ba vở kịch của ông được trình diễn trên Sân Khấu Nghệ Thuật Bắc Kinh: Dấu Hiệu Tuyệt Đối (1982), Trạm Buýt (1983) và Người Rừng (1985).

Linh Sơn được khởi viết tại Bắc Kinh vào mùa hè năm 1982 và hoàn tất vào năm 1989 tại Paris, nơi ông chọn định cư. Tiểu thuyết này được in tại Đài Bắc vào năm 1990 và được Goran Malmqvist dịch ra tiếng Thuỵ Điển xuất bản vào năm 1992. Bản tiếng Pháp của hai dịch gỉa Noel và Liliane Dutrait, La Montagne de l'âme, xuất bản vào năm 1995. Bản Anh ngữ của Mabel Lee vừa được xuất bản bởi Flamingo (Australia) hồi đầu năm naỵ

Linh Sơn là một tiểu thuyết chứa nhiều chất tự truyện, quan trọng nhất là chuyến hành trình kéo dài ròng rã 10 tháng, sau khi vở kịch Trạm Buýt bị cấm trình diễn và có tin đồn ông sẽ bị phát lưu lên trại lao động cải tạo ở Quỳnh Hải. …y cũng là lúc ông bị chẩn nghiệm đang lao phổi. Chuyến vượt ngàn ngang qua nhiều miền quê và núi rừng Trung Quốc, đi qua 15 nghìn kilômét, được ghi lại bằng một giọng văn điềm tĩnh, có khi hài hước và lãnh đạm.

Sau bức tường cũ nát, mẹ, cha tôi, và bà ngoại tôi, những người đã mãn phần, ngồi sẵn ở bàn ăn chờ tôi tới nhập bữa. Tôi đã lang thang vô định lâu quá, một bữa ăn gia đình có tôi trong đó là một mẫu ký ức mờ nhạt. Tôi muốn ngồi xuống cùng họ, ở chiếc bàn ăn ấy, nói những mẫu chuyện gia đình bình thường như thời nào khi được bệnh viện cho biết đã nhuốm lao phổi tôi đã ngồi xuống như thế ở chiếc bàn ăn của người em trai, nói với cậu ta những điều người ta không thể nói với những kẻ xa lạ, những điều chỉ có thể nói trong gia đình với nhau thôi. Buổi ấy, giờ cơm, đứa cháu gái luôn luôn đòi xem truyền hình. Đứa bé còn nhỏ quá để biết những chương trình trên màn hình buổi ấy thuần là những công kích vào nạn ô nhiễm tinh thần, những bài bản tuyên truyền nhắm đối tượng là tất cả các thành phần trong xã hội . Những khuôn mặt có tên tuổi lần lượt xuất hiện trên màn hình lên tiếng minh định lập trường,lập lại những khẩu hiệu có sẵn. Những chương trình không dành cho thiếu nhi và chắc chắn là không liên đới gì tới những bữa cơm. Tin tức truyền hình và báo chí là những thức tôi đã có thừa mứa, tôi chỉ muốn đơn giản được trở về với đời sống của riêng tôi, khơi lại những mẫu chuyện gia tộc đã rơi vào quên lãng, chẳng hạn chuyện ông cố của tôi, người đã quyết định phải trở thành một viên chức, đã cúng hiến cho nhà nước nguyên một con phố dài dinh trang nhà cửa của ông. Thực tế đổi chác là ông đã chẳng vói được tới nửa chức quan viên, thấm nỗi bị phỉnh gạt, cụ cố tôi phát điên loạn phóng hỏa đốt hết cả căn phố, ngay cả căn nhà ông đang ở. Cố tôi lúc ấy trẻ hơn tôi nay nhiều lắm , chắc chỉ vưà qua tuổi ba mươi. Khổng Phu Tử nói tam thập nhi lập, nhưng ba mươi tôi nghiệm ra con người ta còn non trẻ lắm, nếu không thành công sự gì đã quyết, sẽ điên như chơi. Cả cậu em trai lẫn tôi đều chưa thấy hình ảnh ông cố. Nhiếp ảnh là một nghệ thuật buổi ấy chắc còn qúa mới mẻ cho Trung Quốc, hoặc giả chỉ có giới quyền quí mới có phương tiện được ký thác vào vào trong một pô hình. Tuy nhiên, tôi và cậu em đã được những bữa ăn thịnh soạn bà tôi nấu cho. Linh động nhất trong trí nhớ tôi là món tôm say rượu:miếng thịt tôm còn giẫy nhẹ đâu đấy và con người ta phải lấy hết can đảm hồi lâu mới dám nhón gắp một con. Tôi cũng nhớ lại ông nội tôi người bị bại liệt sau một cú tai biến mạch não. Để chạy trốn bom Nhật chúng tôi về thuê một căn nhà cũ miền quê của một người nhà nông, suốt ngày ông tôi nằm dài trên một chiếc ghế mây ngã xuôi lưng trong căn phòng giữa. Cửa nhà để ngỏ, gió chạy thông xuyên qua căn phòng, bờm tóc trắng của ông không ngớt lay động. Mỗi khi còi báo động cất rống ông sợ run lên như kẻ nào thấy đặng một cái chết không toàn thây, mẹ tôi phải bò tới ghé sát vào tai ông nói liên hồi rằng quân Nhật chẳng có bao nhiêu bom, có họ lại chỉ nhắm vào thành thị. Buổi ấy tôi còn bé hơn đứa cháu gái đây, tôi dường đang chập chững tập đi thì phải. Tôi còn nhớ để ra được khoảng hiên sau tôi phải bò vượt qua chiếc ngưỡng cửa cao, và băng qua nó là tới một bậc thềm. Tôi không thể tự bò qua bậc tầng cấp ấy nên vùng hiên sau mãi cứ còn là một vùng bí ẩn của thơ ấu. Trước cửa trước là một sân đập lúa, tôi còn nhớ những lần nhào vùi thân trong đám rơm với những đứa trẻ con nhà nông. Một con chó con chết đuối trong khúc sông đẹp và yên tĩnh kế bên. Một kẻ rắn mắt nào đã ném nó xuống hay là nó đã lỡ lạc chân sa sông không biết. Cách nào thì cái thây của con vật nhỏ trên bờ sông cũng nằm đó rất lâu. Mẹ tôi nghiêm khắc cấm tôi bén mảng gần mạn nước, chỉ khi nào những người lớn ra mé sông lấy nước tôi mới có thể đi theo đào cát. Họ sẽ đào những miệng hố xuống cát và múc thứ nước đã gạn lọc đục trong.

Tôi lúc này đang ý thức sự bao quanh tôi của thế giới những người chết - đằng sau bức tường là thân tộc tôi những người đã thuộc về thế giới ấy. Tôi muốn tới bên họ. Một lần nữa, sẽ ngồi xuống một chiếc bàn với họ, ngồi nghe họ kháo những chuyện không đâu. Tôi muốn nghe những tiếng nói của họ, thấy những con mắt, thực sự ngồi xuống chung bàn, dù là không một mâm cơm nào sẽ được bày ra. Tôi biết ăn uống ở thế giới ma là một lễ thức có tính biểu trưng, người sống không thể tham dự vào, nhưng đột ngột tôi cũng nhận ra rằng có thể ngồi chung bàn và nghe những lời kia đã là một ân sủng. Tôi lén tiến sát tới họ. Nhưng ngay vừa khi tôi vượt qua bức tường cũ nát thì họ vụt đứng dậy lặng lẽ biến mất vào sau một bức tường khác. Tôi nghe những tiếng bước chân ra đi của họ, khoảng xao động, ngay cả chiếc bàn trống họ để lại phía sau. Ngay lập tức chiếc bàn được phủ lên bằng một lớp rêu mịn nhung, những mảng vỡ sứt, những đường rạn nứt, rồi cả chiếc bàn ngã sụm xuống thành một đống vỡ vụn, rồi gai cỏ mọc túa nhanh vọt lên. Tôi biết họ đang thảo luận về tôi trong một căn phòng khác bên trong khối hoang phế ấy. Họ không tán thành cách tôi đang lèo lái cuộc sống của tôi, họ lo sợ cho tôi. Thực sự là chẳng có gì đáng để họ bận tâm nhưng họ cứ kiên quyết lo ngại, tôi nghĩ người chết thích lo ngại cho kẻ sống. Họ đang nói với nhau thì thào nhưng ngay khi tôi đặt tai vào bức tường rêu ẩm kia thì họ ngưng bặt và truyền tin với nhau bằng mắt. Họ nói tôi không thể nào lang bang lông bông như thế này, tôi cần một mái gia đình bình thường và ổn định. Họ nghĩ họ nên kiếm cho tôi một người vợ thông minh giỏi giang, một người biết lo miếng ăn giấc ngủ cho tôi, họ nghĩ rằng căn bệnh trường kỳ của tôi là do ăn uống thất thường. Họ âm mưu giàn xếp lại đời tôi. Tôi nghĩ đã đến lúc nên nói cho họ biết là những lo toan của họ thực không cần thiết chút nào cả: tôi đã ở tuổi trung niên, đang sống theo lối tôi chọn lấy cho đời tôi, tôi khó lòng nào trở lại với lối sống họ xếp đặt cho tôi. Tôi không thể sống đời họ đã sống, vã lại đời họ cũng chẳng có gì là hay ho đặc biệt cả. Thế nhưng tôi vẫn bị buộc suy nghĩ về họ và mong mỏi gặp họ, nghe giọng họ nói, và kể cho họ nghe những sự vụ trong đời tôi đã trải qua, tất nhiên là những thứ mà ký ức tôi còn lưu giữ được. Tôi muốn hỏi mẹ tôi có phải bà đã từng đưa tôi lên một chiếc thuyền vượt dòng Thiềng Giang...

CAO HÀNH KIỆN
ĐẶNG CHƯƠNG

(dịch từ bản Anh ngữ Soul Mountain của Mabel Lee, nhà xuất bản Flamingo)

Home